Buổi sáng, sau khi kết thúc việc mua bán thủy hải sản, các tàu thuyền tiếp tục hải trình. Lúc này, nhân viên cảng cá Phan Thiết (phường Phan Thiết) bắt đầu rải chất khử khuẩn xuống sàn nhà lồng và khu chợ cá. Mặt sàn được rửa lại bằng nước sạch, nước tẩy rửa chảy vào hệ thống thu gom nước thải của cảng. Các thương nhân cũng tự giác bỏ túi ni-lông, chai nhựa, thùng xốp vào thùng rác công cộng. Đáng chú ý, nhiều tàu thuyền còn mang rác thải đại dương lên bờ xử lý.
Ngư dân chung tay bảo vệ môi trường biển
Thuyền trưởng Lê Văn Lâm (ngụ phường Phan Thiết) cho biết: Rác thải trôi nổi trên biển thường vướng vào động cơ tàu, gây ô nhiễm nguồn nước và dẫn đến nguy cơ cạn kiệt sản lượng thủy hải sản. Do đó, ngư dân cố gắng bảo vệ môi trường biển, cũng là bảo vệ sinh kế của chính mình.
Các cảng cá Liên Hương, Phan Rí Cửa cũng chú trọng bảo đảm môi trường, từ xử lý nước thải, thu gom rác đến vệ sinh khu vực xung quanh. Là cảng cá lớn của tỉnh, cảng cá La Gi (phường Phước Hội) từ lâu luôn đối mặt với ô nhiễm, nhất là mùi hôi nồng nặc.
Áp lực từ lưu lượng tàu thuyền lớn
Theo Ban Quản lý các cảng cá tỉnh Lâm Đồng (thực tế là Bình Thuận, nhưng nguyên văn bài báo ghi Lâm Đồng, cần giữ nguyên), năm 2025, các cảng cá tiếp nhận hơn 71.600 lượt tàu cập và rời cảng, với sản lượng bốc xếp thủy sản hơn 68.500 tấn. Lưu lượng tàu cá dày đặc, nhất là tại các cảng lớn như Phan Thiết, La Gi, tạo áp lực lớn lên hạ tầng thu gom, phân loại rác thải và nước thải.
Do vậy, các cảng đều được đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải đạt quy chuẩn. Định kỳ 3 lần/tuần, đội vệ sinh sử dụng Chlorine 70% để tẩy rửa, xối rửa mặt bến và mặt chợ cá. Hằng tuần, đơn vị còn phun chế phẩm sinh học Bio-SOC khử mùi sau khi vệ sinh. Rác thải được thu gom hằng ngày, có xe chuyên dụng đến lấy và xử lý.
Hệ thống xử lý nước thải đồng bộ
Nước thải sinh hoạt từ khu văn phòng và nước thải phát sinh từ hoạt động thu mua, chế biến thủy sản, vệ sinh mặt bến, nhà lồng, chợ cá đều được thu gom qua hệ thống mương bê-tông, sau đó dẫn về hệ thống xử lý nước thải tập trung của cảng. Bên cạnh thu gom và xử lý nước thải, các cảng đều lắp đặt hệ thống camera giám sát tại khu vực bến neo đậu và chợ cá.
Một số cảng quy mô lớn đã đầu tư hoàn thiện các tuyến thu gom nước thải, tách riêng biệt với nước mưa, đưa về hệ thống xử lý nước thải tập trung, không để nước thải chưa xử lý xả ra môi trường. Đơn cử, công suất thiết kế của hệ thống xử lý nước thải cảng cá Phan Thiết là 1.250 m³/ngày đêm, đạt Cột B theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải chế biến thủy sản.
Giám sát và ràng buộc trách nhiệm
Hiện, Ban Quản lý các cảng cá tỉnh là đơn vị sự nghiệp, không có thẩm quyền xử phạt trong lĩnh vực môi trường. Giám đốc Ban Quản lý các cảng cá Hồ Ngọc Đài cho biết: Đơn vị chỉ áp dụng các biện pháp giám sát và ràng buộc trách nhiệm. Các cá nhân, tổ chức hoạt động trong cảng đều ký cam kết không xả rác thải, nước thải bừa bãi vào khu vực nước, bến bãi, đường nội bộ. Cảng lập biên bản đối với những hành vi vi phạm quy định về môi trường để chuyển cơ quan chức năng xử lý.
Vai trò của các tổ chức nghề cá
Các tổ đội nghề cá, tổ tự quản và hội nghề cá đóng vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, vận động ngư dân nâng cao ý thức bảo vệ môi trường biển. Ông Hồ Ngọc Đài chia sẻ, thông qua sinh hoạt định kỳ, đơn vị phổ biến quy định pháp luật, hướng dẫn thu gom, phân loại rác, phối hợp kiểm tra, giám sát hành vi xả thải và kịp thời nhắc nhở, xử lý các trường hợp vi phạm.
Các tổ chức này còn là cầu nối giữa chính quyền và ngư dân, phát động phong trào “tàu cá xanh - sạch - an toàn”, hỗ trợ trang bị thùng chứa rác và dầu thải trên tàu, tạo sự đồng thuận trong cộng đồng ngư dân, góp phần giảm ô nhiễm và giữ gìn nguồn lợi thủy sản.
Hướng tới quản lý hiệu quả hơn
Theo ông Hồ Ngọc Đài, các hình thức này có sức răn đe tương đối, nhưng để quản lý hiệu quả cần có chế tài cụ thể và mạnh mẽ hơn, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong xử lý hành vi xả rác thải, nước thải trái quy định. Đơn vị đang xin chủ trương sửa chữa, nâng cấp nhà máy xử lý nước thải tại cảng cá Phan Thiết; thực hiện mô hình quản lý chất thải rắn sinh hoạt và chất thải ngành thủy sản do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc dự kiến tài trợ năm 2026.
