Cần Thơ đối mặt với thách thức rác thải sinh hoạt: Giải pháp đồng bộ và thực trạng tồn đọng
Hiện nay, lượng chất thải sinh hoạt phát sinh trên địa bàn thành phố Cần Thơ trung bình khoảng 650-700 tấn mỗi ngày. Con số này không ngừng tăng lên hàng năm do dân số đông đúc và tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh chóng. Trong thời gian qua, thành phố đã tích cực đẩy mạnh việc xây dựng và nâng cấp các trạm trung chuyển rác, đồng thời cải tạo các bãi rác hiện hữu để nâng cao hiệu quả quản lý.
Những nỗ lực cải thiện hệ thống quản lý rác thải
Các điểm trung chuyển tại khu vực nội ô đã được cải tạo theo hướng kín hóa, nhằm hạn chế tối đa việc phát tán mùi hôi và nước rỉ rác ra môi trường xung quanh. Công nghệ hiện đại được ứng dụng rộng rãi, điển hình là nhà máy đốt rác phát điện Cần Thơ tại khu vực Thới Lai và nhà máy EB Cần Thơ với công suất xử lý hàng trăm tấn rác mỗi ngày. Bên cạnh đó, thành phố cũng tăng cường triển khai chương trình phân loại rác tại nguồn, hướng đến một hệ thống quản lý bền vững hơn.
Về phương thức quản lý, Cần Thơ đã có nhiều đổi mới đáng kể khi cho phép người dân tham gia giám sát và đánh giá chất lượng dịch vụ thu gom rác. Điều này không chỉ tăng tính minh bạch mà còn buộc các đơn vị dịch vụ phải nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc điều chỉnh giá dịch vụ thu gom rác từ đầu năm 2026 cũng góp phần tháo gỡ nút thắt về tài chính, tạo nguồn lực để đầu tư vào phương tiện và nâng cao tần suất thu gom.
Thành phố đã ban hành các quy định cụ thể đối với chất thải xây dựng và bùn thải đô thị, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong quá trình thu gom, vận chuyển và xử lý. Theo ông Đào Trọng Ngữ, Chi cục trưởng Bảo vệ môi trường thành phố Cần Thơ, các giải pháp đang được triển khai đồng bộ sẽ giúp khắc phục những khó khăn và bất cập trong chuỗi xử lý rác thải rắn sinh hoạt.
Thực trạng tồn đọng và những khó khăn còn tồn tại
Mặc dù đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhưng tại một số địa phương và khu vực, tình trạng rác thải tồn đọng cục bộ vẫn xảy ra thường xuyên. Rác sinh hoạt tập kết trước nhà dân trong thời gian dài mà không được thu gom kịp thời, đặc biệt là ở các khu vực đông đúc. Trong nội đô, không khó để bắt gặp hình ảnh rác thải sinh hoạt tập trung ở các góc khuất hoặc gần cống thoát nước.
Các tuyến kênh như Xáng Thổi, Tham Tưởng... dọc hai bên bờ xuất hiện nhiều điểm tập kết rác tự phát, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Các điểm trung chuyển trong nội đô dù đã được cải tạo nhưng vào giờ cao điểm, rác vẫn ùn ứ cục bộ do lượng rác đổ về quá lớn trong khi công tác vận chuyển chưa kịp thời đáp ứng.
Hạ tầng xử lý rác thải dù được đầu tư nhưng vẫn chưa đáp ứng kịp nhu cầu thực tế. Thành phố có các nhà máy đốt rác phát điện, nhưng công suất chỉ đáp ứng một phần lượng chất thải. Chẳng hạn, nhà máy đốt rác phát điện EB với công suất thiết kế khoảng 400 tấn/ngày, nhưng thực tế đang phải tiếp nhận lượng rác cao hơn. Tương tự, lò đốt rác Đông Thắng tại xã Cờ Đỏ có công suất 100 tấn/ngày nhưng cũng phải xử lý khoảng 120 tấn/ngày.
Khó khăn trong việc phân loại rác tại nguồn
Bên cạnh đó, dù được triển khai từ lâu, nhưng việc phân loại rác tại nguồn vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhiều hộ dân còn lúng túng trong việc phân loại, và một bất cập lớn là sau khi người dân phân loại rác, quá trình thu gom đôi khi không tách riêng mà lại gom chung lại với nhau. Các mô hình thí điểm phân loại rác mới chỉ triển khai ở quy mô nhỏ, chưa được nhân rộng, trong khi hạ tầng phục vụ thu gom sau phân loại còn nhiều hạn chế.
Anh Nguyễn Thành Long, một cư dân ở phường Cái Răng, chia sẻ: “Với người dân, phân loại rác không khó, cái khó là làm sao để ai cũng thấy việc mình làm có ý nghĩa. Do đó, các cơ quan chức năng cần có hướng dẫn cụ thể, đồng thời tổ chức thu gom phù hợp từng loại rác đã phân loại, thậm chí cần có cơ chế khuyến khích hoặc chế tài rõ ràng để duy trì lâu dài.”
Giải pháp đồng bộ cho tương lai
Trước những thách thức nêu trên, để giải quyết hiệu quả bài toán rác thải, Cần Thơ cần triển khai đồng bộ các giải pháp. Trong đó, việc tổ chức lại hoạt động thu gom theo hướng chuyên biệt, bố trí phương tiện và lịch thu gom riêng cho từng loại rác đã phân loại là vô cùng cần thiết. Đẩy nhanh tiến độ đầu tư và mở rộng các cơ sở xử lý rác hiện đại, nhất là các nhà máy đốt rác phát điện, đồng thời từng bước giảm tỷ lệ chôn lấp.
Các bãi chôn lấp hiện có cần được cải tạo và vận hành theo quy chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt. Công tác tuyên truyền cần đi vào chiều sâu, gắn với hướng dẫn cụ thể, dễ thực hiện và phù hợp với từng khu dân cư. Việc kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi xả rác không đúng quy định, nhất là tại các tuyến kênh rạch và khu vực công cộng, phải được thực hiện thường xuyên và liên tục.
Theo bà Nguyễn Thị Thùy Nhi, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, công tác khảo sát thực tế cho thấy tại một số địa phương vẫn còn xảy ra tình trạng tồn đọng rác thải. Các địa điểm xử lý chất thải rắn sinh hoạt có nguy cơ quá tải, gây ô nhiễm môi trường. Một số địa phương phản ánh do giá nhiên liệu tăng cao nên các đơn vị thu gom, vận chuyển thực hiện thu gom không bảo đảm tần suất như yêu cầu.
Để bảo đảm công tác vệ sinh môi trường, nhất là trong mùa mưa, bão sắp tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã đề nghị ủy ban nhân dân các xã, phường tiếp tục tăng cường công tác quản lý, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn. Đồng thời, rà soát, đánh giá và lập phương án cải tạo, khắc phục ô nhiễm môi trường đối với khối lượng rác đang tồn đọng. Tính toán sức chứa và thời gian tiếp nhận của bãi rác sau khi cải tạo, chủ động cân đối và sử dụng nguồn kinh phí sự nghiệp môi trường đã được phân bổ cho các địa phương để ưu tiên thực hiện các giải pháp cải tạo và khắc phục ô nhiễm tại các bãi rác.
