Trong khuôn khổ Diễn đàn quốc gia về môi trường và khí hậu do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An tổ chức sáng 5/6, Tiến sĩ Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, đã công bố những cải cách mạnh mẽ trong lĩnh vực môi trường. Theo đó, số dự án phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và xin giấy phép môi trường có thể cắt giảm trên 90% thông qua việc đơn giản hóa phân loại dự án theo tiêu chí môi trường.
Giảm thủ tục, tăng phân cấp
Sau hơn 5 năm thực hiện Luật Bảo vệ môi trường 2020, công tác quản lý nhà nước đã có nhiều chuyển biến tích cực nhờ các công cụ như giấy phép môi trường, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và thị trường carbon. Tuy nhiên, ông Cường thừa nhận, trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, nhiều quy định cần tiếp tục hoàn thiện.
Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi, bổ sung 82 trong tổng số 171 điều của luật hiện hành, tập trung vào 4 nhóm nội dung chính: cắt giảm thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp; hoàn thiện hành lang pháp lý cho chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn; tăng cường quản lý chất lượng môi trường; tháo gỡ các điểm nghẽn để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Dự thảo đề xuất bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, giúp giảm hơn 52% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.
Việc phân cấp cho địa phương tiếp tục được đẩy mạnh với 96% hoạt động thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và 95% việc cấp giấy phép môi trường.
Quản lý chất thải và chuyển đổi số
Trong lĩnh vực quản lý chất thải, dự thảo luật bổ sung nhiều quy định nhằm thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải và phát triển kinh tế tuần hoàn. Chính phủ sẽ quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế EPR. Các cơ sở phát sinh chất thải sẽ phải cung cấp, cập nhật dữ liệu điện tử. Hệ thống quản lý chất thải được xây dựng trên nền tảng số, cho phép kiểm soát và truy xuất dòng chất thải theo thời gian thực.
Quy định về dự báo ô nhiễm môi trường không khí, kiểm kê khí thải, kiểm soát phát thải từ giao thông cũng được bổ sung nhiều quy định mới, chuyển phương thức quản lý từ "cảnh báo khi ô nhiễm đã xảy ra" sang "dự báo để chủ động phòng ngừa".
Doanh nghiệp và thị trường carbon
PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược nông nghiệp và môi trường, cho rằng dư địa giảm phát thải của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn rất lớn, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất, năng lượng, nông nghiệp và sử dụng tài nguyên. Quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp đã bắt đầu hình thành rõ nét hơn dưới tác động của các cam kết quốc tế, yêu cầu từ thị trường xuất khẩu cũng như tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe. Tuy nhiên, mức độ chuyển đổi giữa các nhóm doanh nghiệp vẫn còn chênh lệch lớn, nhất là giữa doanh nghiệp lớn với vừa và nhỏ.
Cơ chế phát triển thị trường carbon và tín chỉ carbon sẽ mở ra cơ hội đáng kể cho doanh nghiệp Việt Nam, không chỉ là công cụ tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh mà còn tạo động lực đổi mới công nghệ, cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng phát thải thấp.
Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, cho biết có 2.166 cơ sở bắt buộc kiểm kê khí thải nhà kính, chiếm khoảng 70% tổng lượng phát thải trực tiếp. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu Chính phủ ban hành quyết định phân bổ hạn ngạch cho 110 cơ sở lớn nhất (chiếm khoảng 40% lượng phát thải).
Bên cạnh các quy định bắt buộc, Chính phủ cũng ban hành nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi như ưu đãi tài chính, áp dụng chính sách về thuế, phí (ưu đãi lệ phí trước bạ cho xe điện, ưu đãi thuế nhập khẩu đối với công nghệ cao). Bộ đang xây dựng hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn và áp dụng tiêu chí ESG để trình Thủ tướng Chính phủ.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành khẳng định bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu là nhiệm vụ lâu dài, khó khăn nhưng cũng là cơ hội để Việt Nam đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế. "Thành công không chỉ phụ thuộc vào chính sách đúng, mà quan trọng hơn là tổ chức thực hiện hiệu quả, với sự tham gia thực chất của tất cả các chủ thể", ông Thành nêu quan điểm.
