ĐBSCL đối mặt 7 thách thức lớn đe dọa an ninh nguồn nước
Ngày 22 tháng 3, Báo Tiền Phong đã phối hợp với Ủy ban Nhân dân thành phố Cần Thơ và Tập đoàn Keppel tổ chức hội thảo quan trọng với chủ đề "An ninh nguồn nước Đồng bằng sông Cửu Long trước thách thức biến đổi khí hậu". Sự kiện này thu hút sự quan tâm đặc biệt của các chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng địa phương.
Những mối đe dọa từ bên ngoài và bên trong
Tại hội thảo, Phó Giáo sư - Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, giảng viên cao cấp Khoa Môi trường Đại học Cần Thơ kiêm cố vấn khoa học Viện MeKong, đã chia sẻ những phân tích sâu sắc. Ông cho biết ĐBSCL đang phải đối mặt với ít nhất 7 thách thức nghiêm trọng đe dọa đến an ninh nguồn nước trong tương lai gần.
Trong số đó, có ba tác động chính đến từ bên ngoài khu vực:
- Biến đổi khí hậu toàn cầu đang làm thay đổi mô hình thời tiết
- Các đập thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong làm biến đổi đặc điểm thủy văn tự nhiên
- Việc đưa vào sử dụng kênh đào Phù Nam - Techo của Campuchia có thể khiến tình trạng hạn mặn ở ĐBSCL trở nên khốc liệt hơn nữa trong mùa khô
Bên cạnh đó, những thách thức nội tại cũng rất đáng quan ngại. PGS-TS Lê Anh Tuấn nhấn mạnh: "Chúng ta đang đánh đổi nguồn nước quá nhiều để sản xuất lương thực, thực phẩm. Tình trạng sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu quá mức đang làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng nước".
Hiệu quả sử dụng nước thấp đáng báo động
Một vấn đề đáng chú ý được chuyên gia này chỉ ra là hiệu quả sử dụng nước ở Việt Nam còn rất thấp. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, 1m³ nước ở Việt Nam chỉ tạo ra giá trị khoảng 2,37 USD, trong khi con số trung bình toàn cầu lên đến 19,42 USD. Điều này cho thấy chúng ta đang sử dụng lượng nước lớn nhưng hiệu quả kinh tế mang lại lại không tương xứng.
Cụ thể hơn, ngành sản xuất lúa gạo đang tiêu thụ một lượng nước khổng lồ. Để sản xuất được 1 tấn lúa, nông dân phải sử dụng từ 4.000 đến 5.000m³ nước. Khi xuất khẩu lúa gạo ra nước ngoài, về bản chất chúng ta đang bán tài nguyên nước với giá trị quá thấp. Với mức giá lúa trung bình khoảng 5.000 đồng/kg, nông dân vẫn tiếp tục đối mặt với khó khăn trong khi nguồn nước ngày càng khan hiếm.
Điều chỉnh chiến lược và cảnh báo về giải pháp trữ nước
Trước thực trạng này, PGS-TS Lê Anh Tuấn đề xuất cần phải điều chỉnh lại chiến lược sử dụng nước tại ĐBSCL. Cần cân nhắc kỹ lưỡng việc có nên tiếp tục duy trì mô hình làm lúa 3 vụ hay không, cũng như xem xét lại hiệu quả của các hệ thống đê bao chặn nước.
Đặc biệt, chuyên gia này cảnh báo về việc người dân đào ao trữ nước: "Chúng ta không nên đào ao quá lớn để trữ nước ở vùng ĐBSCL. Ao đào sâu quá 3 mét sẽ khiến phèn xì ra. Quan sát thực tế cho thấy, ao đào sâu 5-10 mét trong mùa khô sẽ hút nước từ các ao xung quanh, do đó không thực sự giải quyết được vấn đề thiếu hụt nguồn nước".
Giải pháp công nghệ từ kinh nghiệm quốc tế
Về hướng giải quyết, vị chuyên gia này chia sẻ kinh nghiệm từ bang California (Mỹ) - nơi cũng đối mặt với tình trạng thiếu nước trầm trọng và nước mặn xâm nhập sâu. Họ đã xây dựng các nhà máy xử lý nước để đưa nguồn nước này xuống tầng nước ngầm dự trữ.
PGS-TS Lê Anh Tuấn phân tích: "Chi phí xây dựng một nhà máy như vậy khoảng 1 tỷ USD, có công suất cung cấp nước cho khoảng 2,5 triệu dân. Nếu ĐBSCL có khoảng 5 nhà máy tương tự, chúng ta sẽ giải quyết được vấn đề nước sạch cho người dân vùng ven biển. Thuận lợi của chúng ta là có lượng nước để đưa xuống tầng nước ngầm dồi dào hơn nhiều so với Mỹ".
Ông nhấn mạnh thêm: "Về mặt kỹ thuật, giải pháp này không quá phức tạp và đã được nhiều nước như Úc, Mỹ, các quốc gia châu Âu áp dụng thành công. Đây là bài học quý giá mà chúng ta có thể tham khảo".
Hội thảo đã kết thúc với những khuyến nghị quan trọng về việc cần có chiến lược tổng thể và các giải pháp đồng bộ để bảo đảm an ninh nguồn nước cho ĐBSCL - vùng đất trọng điểm về nông nghiệp và an ninh lương thực của cả nước.
