Báo Nhân Dân trân trọng giới thiệu bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhân Ngày Môi trường thế giới (5/6) và Ngày Đại dương thế giới (8/6). Nhân dịp này, chúng ta cùng suy ngẫm sâu sắc về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên, vốn đang đứng trước những chuyển biến lớn, đòi hỏi cách tiếp cận mới về phát triển, trách nhiệm và hành động.
Thách thức môi trường toàn cầu
Thế giới đang chứng kiến những biến đổi sâu sắc chưa từng có về môi trường sinh thái. Trái đất nóng lên liên tục, thời tiết cực đoan, băng tan, nước biển dâng, hạn hán, lũ lụt, cháy rừng, xâm nhập mặn, suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm môi trường biển đang tác động trực tiếp đến mọi châu lục. Sự mất cân bằng này cho thấy giới hạn của tự nhiên đang bị đẩy đến mức nguy hiểm.
Những thách thức đó đặt ra câu hỏi lớn cho nhân loại: liệu sự phát triển có bền vững không nếu nền tảng sinh thái nuôi dưỡng sự sống bị bào mòn? Trong nhiều thế kỷ, con người đã tạo nên những thành tựu vĩ đại, nhưng mô hình phát triển dựa quá nhiều vào khai thác tài nguyên, tiêu thụ năng lượng hóa thạch và văn hóa tiêu dùng lãng phí đã để lại hậu quả nặng nề.
Bảo vệ môi trường là an ninh quốc gia
Từ nhận thức đó, bảo vệ môi trường phải được coi là nội dung cốt lõi của an ninh quốc gia và an ninh con người. Một quốc gia có thể có tăng trưởng cao, nhưng nếu người dân phải sống trong ô nhiễm thì chưa thể coi là phát triển bền vững. Một xã hội hiện đại và thịnh vượng phải biết làm giàu trong giới hạn sinh thái, sử dụng tài nguyên có trách nhiệm, xem thiên nhiên là điều kiện tồn tại và di sản cho thế hệ mai sau.
Đại dương càng cho thấy tính liên thông của nhân loại. Biến động khí hậu hay bất ổn ở một vùng đại dương có thể ảnh hưởng đến an ninh lương thực, thương mại và sinh kế của nhiều quốc gia. Vì vậy, bảo vệ đại dương không chỉ là nghĩa vụ môi trường mà còn là yêu cầu của hòa bình, hợp tác và luật pháp quốc tế.
Việt Nam và trách nhiệm với môi trường
Đối với Việt Nam, những vấn đề này có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc. Việt Nam là quốc gia biển, chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu. Với hơn 3.260 km bờ biển, hai đồng bằng lớn, hệ thống sông ngòi dày đặc, đất nước ta dễ bị tổn thương trước nước biển dâng, bão lũ, xâm nhập mặn và ô nhiễm.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đã thể hiện trách nhiệm mạnh mẽ qua cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng công bằng, giảm rác thải nhựa đại dương và phát triển kinh tế tuần hoàn. Những cam kết này là nhu cầu tự thân của đất nước, muốn phát triển nhanh và bền vững phải dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số và bảo đảm an toàn môi trường sinh thái.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về môi trường
Truyền thống văn hóa Việt Nam từ lâu đã chứa đựng tinh thần hòa hợp với thiên nhiên. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”. Người cũng nói: “Rừng là vàng, biển là bạc”. Câu nói ấy chứa đựng quan điểm phát triển sâu sắc: quyền làm chủ tài nguyên đi liền với trách nhiệm gìn giữ, khai thác gắn với bảo vệ.
Sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm
Để thực hiện mục tiêu phát triển xanh, cần tập trung vào sáu nhóm nhiệm vụ lớn:
Thứ nhất: Hoàn thiện thể chế quản trị môi trường
Mọi chiến lược, quy hoạch phải đặt trong giới hạn chịu tải của hệ sinh thái. Cần thay đổi tư duy từ xử lý ô nhiễm sau phát triển sang phòng ngừa ngay từ thiết kế. Mở rộng thước đo phát triển bao gồm chất lượng sống, hiệu quả sử dụng tài nguyên và công bằng xã hội.
Thứ hai: Thúc đẩy chuyển đổi xanh
Chuyển đổi xanh phải trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đẩy mạnh năng lượng tái tạo, công nghiệp ít phát thải, nông nghiệp sinh thái và kinh tế tuần hoàn. Doanh nghiệp là trung tâm của quá trình chuyển đổi.
Thứ ba: Phát triển kinh tế biển xanh
Phát triển kinh tế biển hiện đại dựa trên khoa học, công nghệ và bảo tồn hệ sinh thái. Kiểm soát khai thác hải sản bất hợp pháp, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và nâng cao đời sống ngư dân.
Thứ tư: Phục hồi hệ sinh thái và thích ứng khí hậu
Đầu tư cho thiên nhiên là đầu tư cho tương lai. Ưu tiên phục hồi rừng đầu nguồn, rừng ngập mặn; xây dựng đô thị thích ứng khí hậu; nâng cao năng lực dự báo và quản trị rủi ro thiên tai.
Thứ năm: Quản trị môi trường dựa trên khoa học và công nghệ
Xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về phát thải, chất lượng môi trường. Ứng dụng công nghệ vệ tinh, trí tuệ nhân tạo, cảm biến môi trường. Người dân có quyền được biết về chất lượng môi trường, doanh nghiệp phải minh bạch tác động môi trường.
Thứ sáu: Công bằng trong chuyển đổi xanh và hợp tác quốc tế
Chuyển đổi xanh phải công bằng, bao trùm. Hỗ trợ người nghèo, lao động trong ngành phát thải cao, cộng đồng ven biển. Việt Nam kêu gọi các nước phát triển thực hiện cam kết tài chính khí hậu và chuyển giao công nghệ.
Kêu gọi hành động
Mỗi địa phương, mỗi bộ ngành, mỗi doanh nghiệp và mỗi người dân cần chung tay hành động. Hãy bắt đầu từ những việc cụ thể: trồng cây xanh, giảm rác thải nhựa, tiết kiệm năng lượng, phân loại rác, bảo vệ nguồn nước và giữ sạch bãi biển. Hãy hành động vì một Việt Nam xanh, bền vững và thịnh vượng.
