Lần đầu tiên trên thế giới, một loại vaccine có thành phần cốt lõi được thiết kế hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và đã được thử nghiệm trên người. Đây là bước đột phá do nhóm nghiên cứu tại Đại học Cambridge (Anh) thực hiện, hứa hẹn ngăn chặn một loạt virus và chặn đứng các đại dịch trong tương lai.
Vaccine đa năng chống họ virus corona
Loại vaccine mới được thiết kế để có hiệu quả đối với toàn bộ họ virus corona, bao gồm tất cả các biến thể của Covid-19 và cả những virus lây nhiễm trên động vật có nguy cơ gây đại dịch cho con người. Công trình hiện đang trong giai đoạn đầu, nhưng nhóm nghiên cứu đã bắt đầu phát triển các loại vaccine riêng biệt chống lại bệnh cúm và Ebola.
Vaccine giúp cơ thể học cách nhận diện tác nhân gây bệnh, từ đó tăng khả năng chống lại chúng. Tuy nhiên, một số virus có khả năng đột biến khiến vaccine nhanh chóng lỗi thời, đó là lý do vaccine Covid-19 và cúm mùa cần cập nhật thường xuyên.
Chiến lược đi trước đại dịch
Giáo sư Jonathan Heeney thuộc Đại học Cambridge cho biết: "Chúng ta luôn đi sau. Điều chúng tôi đang cố gắng làm là đi trước xu thế, tiến xa đến mức có thể bảo vệ trước cả những đợt bùng phát mới hoặc các đại dịch tương lai".
Thông thường, vaccine được thiết kế dựa trên chủng virus đang lưu hành. Các nhà nghiên cứu Cambridge đã thu thập mã di truyền từ nhiều loại virus corona khác nhau được ghi nhận bởi các chương trình giám sát. Những mã di truyền này được AI phân tích, sau đó thiết kế một “siêu kháng nguyên” có khả năng huấn luyện hệ miễn dịch bảo vệ cơ thể trước toàn bộ họ virus, ngay cả khi chúng đột biến hoặc nhảy từ động vật sang người.
Kháng nguyên do AI thiết kế
Kháng nguyên là thành phần quan trọng nhất của vaccine, là mục tiêu mà hệ miễn dịch học cách nhận diện và tấn công. Ông Heeney nhấn mạnh đây là lần đầu tiên một kháng nguyên do AI thiết kế được thử nghiệm trên người. Ông nói công nghệ này đang “khiến tất cả chúng tôi bất ngờ” và thật “đáng kinh ngạc khi chúng ta có thể sử dụng nó vì lợi ích của nhân loại”.
Chia sẻ với BBC News, ông Heeney cho biết: "Đây là việc tạo ra những loại vaccine bảo vệ chúng ta không chỉ trước các virus hiện nay mà còn trước những tác nhân có thể gây ra đợt bùng phát hoặc dịch bệnh tiếp theo. Đây là một sự thay đổi mang tính nền tảng trong cách chúng ta chuẩn bị cho các đại dịch".
Thử nghiệm trên người
Các thử nghiệm trên 39 người được thiết kế để đánh giá mức độ an toàn của vaccine. Một nghiên cứu thứ hai với khoảng 200 người tham gia sẽ giúp hiểu rõ hơn về hiệu quả huấn luyện hệ miễn dịch. Giáo sư Saul Faust tại Đại học Southampton, người thực hiện một phần thử nghiệm, nhận xét thiết kế bằng AI này “chắc chắn có tiềm năng” và “thực sự rất thú vị”.
Ông nói: "Điều thực sự thú vị là công nghệ này có khả năng thiết kế vaccine cho các đại dịch tiềm tàng tốt hơn rất nhiều khi virus liên tục thay đổi".
Hướng tới vaccine phổ quát
Nhóm nghiên cứu Cambridge hiện cũng tiến hành thử nghiệm trên động vật đối với vaccine cúm mùa phổ quát, loại không cần điều chỉnh hằng năm, cùng với vaccine chống cúm gia cầm H5N1 trong trường hợp loại virus này trở thành đại dịch ở người. Họ cũng đang nghiên cứu vaccine chống sốt xuất huyết do virus và Ebola.
Giáo sư Andy Pollard, Giám đốc Nhóm Nghiên cứu Vaccine Oxford, cho rằng AI sẽ là “nhân tố thay đổi cuộc chơi” đối với nghiên cứu vaccine. Các công cụ AI có tiềm năng dự đoán cách hệ miễn dịch phản ứng với vaccine, giúp quá trình phát triển nhanh hơn nhiều và từ đó “cứu sống nhiều người hơn”.
