Các địa phương khẩn trương chuẩn bị đón đoàn thanh tra EC về chống khai thác IUU
Ngay sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, không khí làm việc tại nhiều tỉnh, thành có hoạt động khai thác thủy sản trở nên hết sức khẩn trương. Điều này diễn ra trong bối cảnh Chính phủ liên tục đôn đốc thực hiện nhiệm vụ chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), với mục tiêu quan trọng là gỡ cảnh báo "thẻ vàng" từ phía Liên minh châu Âu (EC).
Cà Mau và Quảng Ninh tăng cường giám sát và rà soát
Tại tỉnh Cà Mau, Phó chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử đã chủ trì một cuộc họp trực tuyến để chuẩn bị cho đợt rà soát trước khi đoàn thanh tra EC tiến hành kiểm tra thực địa. Lãnh đạo tỉnh đã giao nhiệm vụ cụ thể cho Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, yêu cầu phối hợp với các đơn vị liên quan để tham mưu báo cáo giải trình theo yêu cầu của Đoàn thanh tra Chính phủ. Đồng thời, tỉnh sẽ rà soát kỹ lưỡng 9 nhiệm vụ chống khai thác IUU đã báo cáo với Tổng vụ các vấn đề về biển và hải sản của EC, xác định rõ những nhiệm vụ chưa hoàn thành và nguyên nhân.
Bên cạnh đó, Cà Mau tiếp tục theo dõi và quản lý hệ thống giám sát tàu cá VMS hàng ngày, nhằm kịp thời phát hiện và xử lý mọi vi phạm theo đúng quy định. Chi cục Thủy sản được giao nhiệm vụ rà soát tiến độ triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT) và nhật ký khai thác thủy sản điện tử (eLogbook). Tỉnh cũng chú trọng việc tích hợp dữ liệu giữa các phần mềm như VMS, VNFishbase, eCDT và VNeID, đảm bảo số hóa tàu cá đạt 100% và quản lý chặt chẽ vị trí neo đậu.
Trong khi đó, tại tỉnh Quảng Ninh, các cơ quan chức năng địa phương đang tổ chức một đợt cao điểm tuần tra, kiểm tra và kiểm soát việc chấp hành các quy định về chống khai thác IUU ngay từ đầu năm 2026. Tỉnh thiết lập đường dây nóng bảo vệ nguồn lợi thủy sản với trực ban 24/24 giờ, cam kết 100% tin báo sẽ được kiểm tra, xác minh và xử lý theo quy định. Trước ngày 28.2, Quảng Ninh sẽ rà soát, đối soát và chỉnh lý dữ liệu về đăng ký, đăng kiểm và cấp phép trên hệ thống VNFishbase, đồng thời quản lý toàn bộ tàu cá hoạt động trên địa bàn để ngăn chặn hành vi bất hợp pháp.
TP.HCM triển khai đồng bộ các biện pháp quản lý
Mới đây, vào ngày 25.2, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến đã có buổi làm việc với TP.HCM để đánh giá tình hình triển khai công tác chống khai thác IUU. Theo báo cáo từ Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, từ đầu năm 2024 đến nay, thành phố đã xóa đăng ký 1.662 tàu cá do hư hỏng, không còn hoạt động hoặc không đủ điều kiện theo quy định. Thông tin này đã được cập nhật đầy đủ lên hệ thống giám sát để kịp thời nhận diện và ngăn chặn nếu các tàu đã xóa đăng ký vẫn tham gia khai thác trái phép.
Đến ngày 24.2, TP.HCM có tổng cộng 4.455 tàu cá đã đăng ký, với 100% được cập nhật trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase) và đồng bộ thông tin chủ tàu với cơ sở dữ liệu dân cư VNeID. Thành phố đã cấp giấy phép khai thác cho 4.305 tàu đủ điều kiện, đồng thời thường xuyên rà soát công tác đăng kiểm và đánh dấu tàu cá để đảm bảo tuân thủ quy định.
Đáng chú ý, từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng chức năng thành phố chưa phát hiện tàu cá nào vượt ranh giới hoặc mất kết nối trên 10 ngày. Trong số 2.227 tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên, đã có 2.204 tàu lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), đạt tỷ lệ 98,97%. 23 tàu chưa lắp VMS hiện đang được quản lý chặt chẽ tại nơi neo đậu và không được phép ra khơi. Lực lượng chức năng duy trì trực giám sát 24/7 để kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp mất kết nối, nhằm hạn chế tối đa nguy cơ vi phạm vùng biển nước ngoài.
TP.HCM hiện còn 490 tàu chưa đủ điều kiện khai thác, bao gồm các tàu không đủ điều kiện cấp phép, hết hạn đăng kiểm, chưa lắp VMS hoặc hết hạn an toàn thực phẩm. Tất cả đều được lập danh sách và giao cho địa phương cùng lực lượng chức năng quản lý 100%, kể cả những tàu đã bán hoặc neo đậu ngoài địa bàn, để đảm bảo không phát sinh vi phạm IUU.
Giai đoạn "nước rút" trước đợt thanh tra quan trọng
Dự kiến, từ ngày 10.3.2026, Đoàn thanh tra của EC sẽ đến Việt Nam, với TP.HCM là một trong những địa phương được chỉ định để kiểm tra thực tế. Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh rằng từ nay đến ngày 10.3 là giai đoạn "nước rút", đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị. Mục tiêu là góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo "thẻ vàng", xây dựng nghề cá phát triển bền vững, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định rằng trong 5 năm qua, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về thủy sản cơ bản đã được hoàn thiện. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở chỗ thiếu văn bản mà ở khâu tổ chức thực hiện. Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cảnh báo: "Việt Nam đã bị EC cảnh báo thẻ vàng từ năm 2017 đến nay. Đợt thanh tra vào tháng 3 sắp tới là thời điểm cực kỳ quan trọng. Nếu để xảy ra vi phạm nghiêm trọng, kéo dài và không gỡ được 'thẻ vàng', người đứng đầu địa phương phải chịu trách nhiệm trước Chính phủ và Ban Bí thư."
Để chuẩn bị cho công tác đón đoàn thanh tra EC, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà đã giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài khẩn trương xây dựng chương trình làm việc. Các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, nhân lực và đảm bảo sẵn sàng làm việc với đoàn công tác của EC.
EU áp dụng hệ thống số hóa toàn diện
Từ đầu năm 2026, EU đã bắt đầu áp dụng hệ thống CATCH, một nền tảng kỹ thuật số mới được thiết kế để số hóa toàn bộ quy trình chứng nhận thủy sản. Mục tiêu là ngăn chặn các sản phẩm đánh bắt bất hợp pháp xâm nhập thị trường EU. Hệ thống này giúp hợp nhất các thủ tục hành chính, cho phép các quốc gia ngoài EU và các nhà nhập khẩu thực hiện xác nhận hoặc ký kết hồ sơ trực tuyến một cách nhanh chóng.
Các tài liệu quan trọng như tờ khai chế biến, chứng nhận đánh bắt và văn bản không thay đổi trạng thái hàng hóa đã được cập nhật các quy chuẩn mới về dữ liệu, bao gồm mã số tàu IMO và tọa độ đánh bắt. Việc áp dụng hệ thống này sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nhiều quy trình xuất khẩu thủy sản sang EU sau khi các giai đoạn chuyển tiếp kết thúc vào đầu năm 2028.
Trong bối cảnh đó, các địa phương tại Việt Nam đang nỗ lực tăng cường số hóa và giám sát để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, với hy vọng sớm chấm dứt tình trạng "thẻ vàng" kéo dài suốt 8 năm qua.
