Từ ngày 1/6, người dùng xe xăng tại Việt Nam chỉ còn hai lựa chọn: xăng E5 RON 92 và E10 RON 95. Nhiều chủ xe có xu hướng chọn E5 vì cho rằng tỷ lệ ethanol 5% giúp xe dễ thích nghi hơn E10, nhưng lại quên mất tầm quan trọng của chỉ số RON.
Chỉ số RON là gì?
RON (Research Octane Number) là chỉ số thể hiện khả năng chống tự kích nổ (cháy sớm) của nhiên liệu trong động cơ xăng, còn gọi là chỉ số octane. Xăng có chỉ số octane càng cao thì càng khó tự bốc cháy dưới áp suất và nhiệt độ lớn trong buồng đốt, giúp quá trình cháy diễn ra đúng thời điểm do bugi kích hoạt.
Động cơ hiện đại, có tỷ số nén cao hoặc tăng áp cần xăng có chỉ số octane lớn hơn để tránh kích nổ. Tại Việt Nam, người dùng chỉ có hai lựa chọn: xăng E5 RON 92 (octane 92, tối đa 5% ethanol) và xăng E10 RON 95 (octane 95, tối đa 10% ethanol). Việc thay thế xăng khoáng RON 95 nhằm thúc đẩy nhiên liệu sinh học, giảm phát thải và thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh.
Kích nổ sớm
Nếu xe được khuyến nghị dùng RON 95 nhưng đổ RON 92, hiện tượng dễ xảy ra nhất là kích nổ sớm. Kích nổ là tình trạng hỗn hợp nhiên liệu và không khí tự cháy trước hoặc cháy không đúng quy luật trong xi-lanh, tạo ra áp suất đột ngột và sóng xung kích va đập vào piston, thành xi-lanh.
Người lái có thể nghe tiếng lọc cọc từ khoang động cơ khi tăng tốc, leo dốc hoặc chở nặng. Một số xe có cảm giác ì, máy rung nhẹ hoặc nóng nhanh hơn. Với xe phổ thông, khó nhận ra sự thay đổi, nhưng với xe tăng áp hoặc thể thao, sự suy giảm hiệu năng rõ rệt hơn. Nếu kích nổ xảy ra liên tục, động cơ giảm hiệu suất, tăng nguy cơ hư hại piston hoặc thành xi-lanh.
Đổ nhầm một lần có hại không?
Trong hầu hết trường hợp, đổ nhầm một bình xăng RON 92 cho xe khuyến nghị RON 95 không gây hỏng hóc ngay lập tức. Các hãng xe thường dán nhãn khuyến nghị loại nhiên liệu phù hợp trên nắp bình xăng. Hầu hết ô tô hiện đại đều có cảm biến kích nổ; khi phát hiện, ECU sẽ tự động điều chỉnh thời điểm đánh lửa để bảo vệ động cơ.
Nếu lỡ đổ xăng octane thấp hơn, hãy lái xe tốc độ vừa phải, giữ đều ga, tránh thốc ga mạnh hoặc chở quá tải. Khi bình xăng vơi một nửa, đổ thêm xăng RON 95 để pha loãng. Tuy nhiên, nếu thường xuyên dùng nhiên liệu octane thấp hơn khuyến nghị, xe sẽ giảm công suất, tăng tiêu hao nhiên liệu và không vận hành tối ưu. Về lâu dài, điều này làm tăng nguy cơ mài mòn các chi tiết trong buồng đốt.
Cần phân biệt giữa loại nhiên liệu khuyến nghị (recommended) và yêu cầu bắt buộc (required) trên tem dán hoặc sổ tay. Với loại khuyến nghị, xe vẫn hoạt động với octane thấp hơn nhưng hiệu suất giảm. Với loại yêu cầu, cần đảm bảo chỉ số octane nhất định để bảo vệ động cơ. Nếu xe yêu cầu tối thiểu RON 95, nên dùng E10 RON 95. Nếu xe chỉ yêu cầu RON 91 hoặc 92, có thể dùng E5 RON 92.
