Theo đánh giá của Sở Xây dựng TP.HCM, mặc dù hệ thống vận tải hành khách công cộng của thành phố đã có bước phát triển, nhưng tỷ lệ đảm nhận vẫn còn thấp, năm 2025 chỉ mới đạt khoảng 7% nhu cầu đi lại của người dân.
Nguyên nhân tỷ lệ sử dụng phương tiện công cộng thấp
Một trong những nguyên nhân được chỉ ra là do hạn chế về khả năng tiếp cận của hành khách, đặc biệt tại các khu dân cư phân tán, khu đô thị mới. Nhiều tuyến đường có mặt cắt ngang nhỏ và kết nối chặng đầu - chặng cuối với các tuyến đường sắt đô thị, tuyến buýt trục chưa linh động, thuận lợi.
Bên cạnh đó, quy định về hoạt động xe buýt chưa linh động. Thực tế cho thấy, cự ly đi bộ lớn (trên 400 - 500m), điều kiện thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều là những yếu tố làm giảm đáng kể nhu cầu sử dụng vận tải hành khách công cộng. Do đó, cần có mô hình dịch vụ bổ trợ, linh động, giúp rút ngắn cự ly tiếp cận, tăng khả năng tiếp cận, tăng tính thuận tiện để thu hút người dân.
Giải pháp mô hình vận tải theo nhu cầu DRT
Trong bối cảnh đó, Sở Xây dựng đánh giá mô hình vận tải theo nhu cầu (Demand Responsive Transport - DRT) là giải pháp bổ trợ phù hợp, có khả năng nâng cao tính linh hoạt, tăng khả năng tiếp cận và thu hút người dân sử dụng vận tải hành khách công cộng. Mô hình này đã và đang triển khai thành công ở các nước như Hàn Quốc, Nhật Bản.
Cách thức hoạt động của DRT
Theo đề xuất, dịch vụ DRT sử dụng các phương tiện xe buýt hiện có, sức chứa nhỏ và được tổ chức linh hoạt theo khung giờ. Vào giờ cao điểm, xe vận hành theo tuyến và điểm dừng cố định tương tự xe buýt truyền thống nhằm đảm bảo năng lực thông hành.
Trong khung giờ thấp điểm, xe chuyển sang vận hành theo nhu cầu. Phương tiện chỉ dừng đón - trả tại các điểm có yêu cầu của hành khách trong danh sách điểm đã đăng ký, thông qua hệ thống ứng dụng công nghệ. Mô hình này linh động tương tự hành khách đón taxi công nghệ, song khác ở chỗ lộ trình cố định đã được đăng ký trước và mỗi chuyến xe sẽ chuyên chở nhiều hành khách có cùng lộ trình.
Kế hoạch thí điểm
Việc xác định khung giờ cao điểm - thấp điểm sẽ được theo dõi, đánh giá và điều chỉnh trong quá trình vận hành thí điểm. Trong giai đoạn thí điểm, Sở Xây dựng dự kiến triển khai với quy mô nhỏ tại một số khu vực có nhu cầu đi lại cao nhưng dịch vụ vận tải hành khách công cộng còn hạn chế, có khả năng kết nối tốt với tuyến đường sắt đô thị số 1 (như khu vực ga Suối Tiên và một số khu vực trung tâm thành phố).
Căn cứ kết quả đánh giá giai đoạn thí điểm, cơ quan chức năng sẽ xem xét mở rộng phạm vi triển khai.
Giá vé và hỗ trợ
Loại hình phương tiện này sẽ áp dụng mức giá tương đương xe buýt hiện hành. Ngoài ra, Sở đề xuất thành phố thực hiện hỗ trợ kinh phí cho giai đoạn thí điểm nhằm khuyến khích người dân sử dụng dịch vụ.
Ứng dụng công nghệ
Hệ thống cũng sẽ ứng dụng công nghệ để điều hành, giám sát hoạt động và kết nối hành khách với chuyến xe thông qua ứng dụng trên điện thoại thông minh, đồng thời liên thông với mạng lưới giao thông công cộng của thành phố.
