TP.HCM miễn phí vé xe buýt: Động lực mới cho người dân và thách thức kết nối
Vào lúc 15 giờ ngày 3.4, Quỳnh Phương, sinh viên năm cuối khoa Ngữ văn Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, bắt chuyến xe buýt tại trạm trung chuyển trên đường Hàm Nghi, quận 1, để về phường Khánh Hội dạy gia sư. Cô chia sẻ, mỗi ngày phải di chuyển ít nhất 6 chuyến xe buýt, có hôm lên tới 9 chuyến nếu phải xuống cơ sở thực tập. Dù có thẻ sinh viên được hỗ trợ 3.000 đồng mỗi vé, tổng chi phí vé ngày vẫn dao động từ 12.000 đến 30.000 đồng, một khoản không nhỏ với sinh viên.
Khi được hỏi về cảm xúc khi nghe tin TP.HCM miễn phí vé xe buýt cho mọi người, Phương không giấu nổi niềm vui: "Rất vui và TP mình quá dễ thương. Nghe tin này đứng chờ xe buýt tự nhiên thấy trời mát mẻ, đỡ nắng hẳn". Cô cũng bày tỏ hy vọng chính sách này sẽ giúp đỡ nhiều người, như những cô chú chưa đủ 60 tuổi nhưng sức khỏe yếu, kinh tế khó khăn, đôi khi phải xin tiền vì không mang đủ.
Người dân tích cực hưởng ứng
Hiện nay, TP.HCM đang áp dụng chính sách miễn phí xe buýt cho một số nhóm đối tượng như người trên 60 tuổi, trẻ em dưới 6 tuổi, người có công và người khuyết tật, với kinh phí khoảng 1.700 tỉ đồng mỗi năm. Bên cạnh đó, ngân sách cũng trợ giá vé cho học sinh - sinh viên, trong khi giá vé phổ thông duy trì ở mức 5.000 - 7.000 đồng mỗi lượt.
Anh Nguyễn Long, 29 tuổi, ngụ đường Võ Văn Tần, phường Xuân Hòa, dù đã đi làm vài năm vẫn duy trì thói quen đi xe buýt hằng ngày cho các hoạt động như thể thao, cà phê hay gặp gỡ bạn bè. Làm nhân viên marketing tại quận Bình Thạnh, anh thường xuyên sử dụng các tuyến buýt 14, 18, 36 và tuyến 161 kết nối với ga metro. Anh cho biết: "Mọi người hay hỏi sao không đi xe máy cho nhanh? Thực ra chạy xe máy vừa đông đúc, khói bụi, đi xe buýt tiện mà rẻ thì cứ đi thôi".
Về chi phí, anh Long mua vé lượt xe buýt điện là 6.000 đồng, xe buýt xăng đắt hơn là 7.000 đồng. Trung bình mỗi tuần anh tốn khoảng 100.000 đồng, một tháng hết 400.000 - 500.000 đồng. Anh chia sẻ: "Dù chi phí không quá tốn kém, nhưng chủ trương miễn phí vé xe buýt khiến tôi cảm thấy có động lực hơn khi đi xe buýt, nhiều người cũng sẽ… cất xe máy để đi xe buýt".
Chị Trần Lâm Giang Tiên, 30 tuổi, ngụ phường Tân Mỹ, cũng là một thành viên trong hội yêu xe buýt. Chị đi làm hoàn toàn bằng xe buýt vì công ty và nhà ở hai đầu thành phố. Chị làm tại Khu công nghệ cao, phường Tăng Nhơn Phú, quận 9 cũ, cách nhà 45 phút nếu chạy xe máy; trong khi chỉ cần bắt một chuyến buýt số 139 tới bến Bến Thành, sau đó lên metro thêm gần 20 phút là tới nơi, tổng thời gian khoảng 55 phút. Chị Tiên nói: "Cũng không lâu hơn là bao, mà đỡ phải chịu cảnh nắng nôi, chen chúc ngoài đường nên tất nhiên là mình đi xe buýt. Chỉ mong tuyến này được bổ sung thêm xe để buổi sáng đỡ phải chờ lâu".
Thách thức về kết nối và dịch vụ
Trao đổi với báo chí, Tiến sĩ Trần Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường Chính sách công và phát triển nông thôn, cho rằng chủ trương miễn phí vé xe buýt là một bước đi đúng và mang tính đột phá, nhưng để thực sự thay đổi hành vi người dân cần nhiều giải pháp đồng bộ. Hiện nay, một số tuyến xe buýt vẫn quá tải, trong khi nhiều tuyến khác hoạt động kém hiệu quả do bố trí chưa hợp lý. Chất lượng phương tiện cũng cần được nâng cấp, ưu tiên chuyển đổi sang xe sử dụng nhiên liệu sạch.
Ông Hải nhấn mạnh: "Xe buýt hiện vẫn chủ yếu hoạt động theo từng tuyến riêng lẻ, chưa liên thông hiệu quả với metro, xe điện hay các loại hình vận tải khác. TP.HCM cần sớm phát triển hệ thống thẻ giao thông tích hợp, cho phép người dân sử dụng chỉ một thẻ để di chuyển trên nhiều loại phương tiện". Ông dẫn chứng các nước phát triển như Nhật Bản, nơi một chiếc thẻ có thể dùng cho hầu hết phương tiện công cộng, thậm chí thanh toán mua sắm.
Các chuyên gia cũng cho rằng giá vé xe buýt của TP.HCM đã rất rẻ, thậm chí rẻ hơn nhiều thành phố trong khu vực. Do đó, việc giảm hay miễn phí vé với nhóm thường xuyên sử dụng như học sinh - sinh viên không tạo khác biệt lớn. Nhóm quan trọng cần khuyến khích là những người đang phân vân hoặc chưa sử dụng xe buýt công cộng. Ông Hải đề xuất: "Ở các đô thị lớn, cơ quan quản lý tổ chức các tuyến xe buýt nhỏ kết nối từ khu dân cư đến các trục giao thông chính. Khi việc di chuyển trở nên liền mạch và thuận tiện, người dân sẽ tự động lựa chọn phương tiện công cộng".
Giải pháp đồng bộ để đột phá
Ông Nguyễn Công Tường, Phó phòng An ninh trật tự, Trung tâm Quản lý ký túc xá và Khu đô thị Đại học Quốc gia TP.HCM, lưu ý thành phố cần đẩy mạnh các giải pháp kết nối bằng phương tiện thân thiện môi trường như xe đạp, xe đạp điện hoặc xe buýt điện cỡ nhỏ để đưa người dân từ nhà đến các trạm trung chuyển. Ông chia sẻ: "Như tại Đại học Quốc gia TP.HCM đã có các tuyến xe buýt điện nội khu, sinh viên chỉ mất 2 - 5 phút để di chuyển đến điểm kết nối. Nếu mô hình này được nhân rộng sẽ giúp tăng đáng kể khả năng tiếp cận giao thông công cộng".
Để thu hút người dân sử dụng xe buýt nhiều hơn, ông Tường nhấn mạnh cần nâng cao tần suất chuyến, đặc biệt trong giờ cao điểm để giảm thời gian chờ đợi. Ví dụ, để đi từ ký túc xá Đại học Quốc gia TP.HCM về khu vực Tân Phú phải trung chuyển qua 3 tuyến xe buýt, mỗi lần chờ xe khoảng 15 phút, tổng thời gian chờ có thể lên đến 45 phút. "Trong khi đó, nếu đi xe máy, cùng khoảng thời gian đó đã có thể tới nơi, đây đang là rào cản rất lớn", ông nói.
Ông Tường cũng chỉ ra rằng, tính khoảng cách từ nhà đến ga metro hoặc trạm xe buýt khoảng 1 - 2 km, người dân hoàn toàn có thể đi bộ để rèn luyện sức khỏe và hình thành thói quen sử dụng phương tiện công cộng. Tuy nhiên, điều kiện thực tế hiện nay chưa cho phép: "Vỉa hè chưa đảm bảo, thiếu an toàn, chưa có mái che; đi dưới trời nắng, mưa hay trong môi trường khói bụi đều khiến người dân ngại di chuyển. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định có sử dụng xe buýt hay không".
Kết luận, các chuyên gia đồng ý rằng nếu khắc phục được những vấn đề về kết nối, dịch vụ và cơ sở hạ tầng, giao thông công cộng tại TP.HCM chắc chắn sẽ có bước đột phá. Khi kết nối tốt, dịch vụ tốt, người dân sẽ chủ động sử dụng mà không cần bắt buộc. Người dân sẵn sàng trả tiền nếu dịch vụ tốt và tiết kiệm thời gian. Ngược lại, nếu bất tiện thì dù miễn phí họ vẫn không lựa chọn.
