Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng cao, tiết kiệm điện không chỉ giúp giảm chi phí cho hộ gia đình và doanh nghiệp mà còn là giải pháp quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Tại tọa đàm “Tiết kiệm điện: Giải pháp cho mùa nắng nóng” do Tạp chí Công thương tổ chức, ông Phạm Minh Đức, Phó Trưởng phòng điều độ, Công ty Trách nhiệm hữu hạn MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) cho biết, công suất phụ tải cực đại toàn hệ thống điện quốc gia cuối tháng 5 vừa qua đã vượt 54.500 MW, tăng khoảng 5% so với cùng kỳ năm trước, đạt mức cao nhất từ trước đến nay. Con số này phản ánh đà tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và áp lực ngày càng lớn lên hệ thống điện. Chỉ cần nhiệt độ tăng vài độ C, nhu cầu làm mát có thể tăng đột biến trong thời gian ngắn.
Tiết kiệm điện – “Nguồn điện mới” hiệu quả
Việc bảo đảm cung ứng điện phụ thuộc vào khả năng phát điện và liên quan chặt chẽ đến thói quen sử dụng điện của hàng chục triệu khách hàng. Mỗi hành động tiết kiệm điện, dù nhỏ, khi nhân lên ở quy mô toàn xã hội đều tạo hiệu quả đáng kể. Ông Phạm Minh Đức nhấn mạnh, điện năng tiết kiệm được chính là một “nguồn điện mới”. Thay vì đầu tư thêm nguồn phát tốn kém và kéo dài, giảm nhu cầu tiêu thụ qua sử dụng điện hiệu quả mang lại kết quả nhanh hơn, ít tốn kém hơn. Đây là lý do tiết kiệm điện ngày càng được xem là giải pháp chiến lược, song hành với phát triển nguồn và lưới điện.
Các ý kiến tại tọa đàm khẳng định, chi phí tiết kiệm một kWh điện thấp hơn nhiều so với đầu tư sản xuất thêm một kWh mới. Điều này mang lại lợi ích kinh tế và môi trường rõ rệt. Nếu hàng triệu hộ gia đình điều chỉnh điều hòa ở nhiệt độ hợp lý, tắt thiết bị khi không dùng, thay thế thiết bị cũ bằng thiết bị hiệu suất cao, lượng điện tiết kiệm sẽ rất lớn. Trong sản xuất, tối ưu hóa dây chuyền, thay động cơ hiệu suất thấp, ứng dụng quản lý năng lượng, tận dụng ánh sáng tự nhiên đều giúp giảm đáng kể tiêu thụ điện.
Thay đổi nhận thức và hành động từ doanh nghiệp
Theo các chuyên gia, điều quan trọng là thay đổi nhận thức. Tiết kiệm điện không chỉ là “tắt bớt thiết bị” mà là sử dụng điện thông minh, hiệu quả hơn, tạo cùng giá trị kinh tế với mức năng lượng thấp hơn. Xu hướng này được nhiều quốc gia theo đuổi trong chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững.
Ông Lưu Kim Long, Trưởng phòng Dự án và Bảo trì, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Crystal Martin Việt Nam chia sẻ, doanh nghiệp đã triển khai đồng bộ các giải pháp tiết kiệm năng lượng như thay thiết bị hiệu suất cao, tối ưu hệ thống điều hòa, quản lý vận hành thời gian thực và nâng cao ý thức người lao động. Kết quả, mức tiêu thụ điện tại một số nhà máy giảm khoảng 20%, sản xuất vẫn ổn định. Nhiều hạng mục đầu tư có thời gian hoàn vốn chỉ trong vài tháng. Điều này cho thấy tiết kiệm năng lượng không khó hay tốn kém. Nhiều giải pháp có thể thực hiện ngay từ rà soát quy trình, thay đổi thói quen hoặc đầu tư từng bước vào công nghệ hiệu quả.
Không chỉ giảm chi phí, sử dụng năng lượng hiệu quả giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng tiêu chuẩn xanh khắt khe của thị trường quốc tế. Trong bối cảnh đối tác và thị trường xuất khẩu quan tâm đến dấu chân carbon, tiết kiệm năng lượng trở thành yếu tố nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Vai trò của chính sách và cộng đồng
Ông Nguyễn Đình Hiệp, Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA) cho rằng, để sử dụng điện tiết kiệm trở thành thói quen phổ biến, cần sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân. Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Chương trình quốc gia VNEEP3 giai đoạn 2019-2030 đặt mục tiêu tiết kiệm 8-10% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc vào năm 2030. Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vừa được Quốc hội thông qua được kỳ vọng tạo động lực cho đổi mới công nghệ, đầu tư thiết bị hiệu suất cao và phát triển mô hình quản lý năng lượng tiên tiến.
Tuy nhiên, chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Mỗi người dân có thể bắt đầu từ việc điều chỉnh nhiệt độ điều hòa hợp lý, tận dụng ánh sáng và thông gió tự nhiên, chọn thiết bị dán nhãn năng lượng hiệu suất cao, hạn chế dùng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn trong giờ cao điểm. Đối với doanh nghiệp, xây dựng văn hóa sử dụng năng lượng hiệu quả cần là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn, không chỉ là giải pháp tình thế khi giá điện tăng hay nguồn cung khó khăn.
Trong bối cảnh nhu cầu điện gia tăng cùng quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển thêm nguồn điện mới là tất yếu. Song song đó, sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả là giải pháp nhanh nhất, ít tốn kém nhất và bền vững nhất. Mỗi bóng đèn tắt khi không cần, mỗi điều hòa cài đặt hợp lý, mỗi dây chuyền tối ưu hóa tạo ra thay đổi nhỏ. Nhưng khi hàng triệu người dân và hàng trăm nghìn doanh nghiệp cùng thực hiện, chúng tạo thành nguồn lực lớn, giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia. Bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ là câu chuyện của ngành điện, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội, bắt đầu từ những hành động nhỏ trong mỗi gia đình, cơ quan và doanh nghiệp.
