Tắc Đường Ngày Tết: Nỗi Lo Thường Niên Và Tâm Lý 'Tất Tưởi' Của Người Việt
Những ngày này, chỉ cần mở báo hay lướt mạng xã hội, hình ảnh đầu tiên đập vào mắt chính là cảnh tắc đường dày đặc. Từ những con phố nhỏ trong đô thị đến các tuyến cao tốc hiện đại, thậm chí cả những hầm đèo xa xôi, tất cả đều chìm trong biển xe cộ ùn ứ. Các thành phố lớn như Sài Gòn, Hà Nội, Bình Dương, Đồng Nai – nơi tập trung đông đảo lao động từ các tỉnh và các khu công nghiệp sầm uất – tưởng chừng sẽ vơi bớt người khi Tết đến, nhưng thực tế lại không hề giảm nhiệt, người vẫn đông và đường vẫn tắc như thường.
Giao Thông Hỗn Loạn Trên Các Tuyến Đường Trọng Điểm
Trên tuyến đường thiên lý Bắc Nam, tình hình càng trở nên phức tạp hơn. Xe cộ di chuyển chậm chạp, có đoạn chỉ nhích từng chút, xen kẽ với những khoảng thông thoáng ngắn ngủi. Chưa kể đến nỗi lo thường trực về việc cạn xăng trên cao tốc, đặc biệt là thông tin mới nhất về hai trạm xăng trên cao tốc Long Thành – Dầu Giây vẫn đang được các cơ quan tỉnh Đồng Nai, Bộ Công Thương và tòa án chỉ đạo qua lại, khiến người dân phải hết sức cảnh giác. Điều này gợi nhớ đến thời bao cấp, khi mỗi chiếc ô tô luôn phải trang bị can xăng dự trữ để phòng hờ.
Các tin tức gần đây càng làm tăng thêm nỗi lo lắng cho những người đang và chuẩn bị về quê ăn Tết: "Ùn tắc khu vực hầm đèo Cả, cảnh sát giao thông căng mình điều tiết", "Cảnh sát giao thông Tp.HCM hướng dẫn lộ trình thay thế tránh kẹt xe khi về quê ăn Tết", "Người dân lưu ý cao tốc từ Đà Nẵng ra Quảng Trị đang nâng cấp, tốc độ tối đa chỉ 50km/h", "Đường mở rộng vốn gần 400 tỷ ở Hà Nội ngổn ngang ngày cận Tết", và thậm chí là "Xe khách chở 34 người về quê ăn Tết bất ngờ bốc cháy ở Hòa Xuân, tỉnh Đắk Lắk".
Nguyên Nhân Sâu Xa Từ Làn Sóng Về Quê
Trên các tuyến đường cái quan, tình trạng tắc đường dường như là điều không thể tránh khỏi. Việt Nam có địa hình kéo dài, với các trung tâm kinh tế phân bố ở hai đầu đất nước. Trong năm, hàng triệu người dân từ các tỉnh nghèo đổ về các thành phố lớn và khu công nghiệp để làm việc, chủ yếu là công nhân, người bán hàng rong, bán vé số, hay giúp việc nhà. Đến Tết, họ lại trở về quê hương – một phong tục, một quy định bất thành văn, một lệ làng đã ăn sâu vào tiềm thức. Chỉ một số ít người phá lệ, thường là cư dân thành phố chọn đi du lịch dịp Tết.
Với hàng triệu người đổ về quê cùng lúc, việc đường sá tắc nghẽn và phương tiện giao thông khan hiếm vé là điều dễ hiểu. Trên những chặng đường dài dằng dặc ấy, vô số câu chuyện và sự cố đã xảy ra. Gần đây, một trang Fanpage của công an xã ở miền Bắc đã đăng tải hình ảnh cảm động: khoảng chục chiếc xe máy đậu bên đường, và bên trong là những người đang nằm ngủ. Họ cũng là những người về quê ăn Tết, chạy xe đêm mệt mỏi và phải dừng lại để nghỉ ngơi, gợi nhớ đến những ngày cách ly trong đại dịch Covid-19 cách đây vài năm.
Tâm Lý 'Tất Tưởi' Đặc Trưng Ngày Tết
Không chỉ trên các tuyến đường lớn, ngay cả trong phố xá, cảnh tượng cũng rất đông đúc. Những ngày này, nhiều người ngại lái xe ra khỏi nhà vì lượng người đổ ra đường tăng đột biến. Cứ như thể họ ẩn mình trong nhà suốt cả năm, và chỉ đến dịp Tết mới 'bung ra', giống như hoa thủy tiên được úm kỹ và nở rộ đúng thời điểm.
Ngay cả tại những thành phố nhỏ như Pleiku, nơi dân số không quá đông đúc, tình hình cũng không khá hơn. Sáng qua, ngày đầu tiên học sinh được nghỉ Tết, việc tìm chỗ đậu xe để đưa các cháu đi ăn sáng cũng trở nên khó khăn, và trong quán ăn cũng phải chờ đợi lâu mới có ghế. Các điểm bán hoa Tết cũng đông nghịt người, không còn chỗ trống cho xe cộ.
Dáng vẻ của mọi người đều thể hiện sự tất bật, nhao nhác và đầy lo toan. Không phải họ lo lắng điều gì to tát, mà đơn giản chỉ là những việc vặt vãnh liên quan đến Tết. Ngày xưa, Tết đến là phải lo đủ thứ: gói bánh chưng, làm mứt, chuẩn bị các loại bánh ngọt, thịt lợn, gà, cá, và cả quần áo mới cho con cái. Tết được gọi là 'ăn Tết, chơi Tết' nhưng thực chất là một gánh nặng khiến nhiều người 'bạc mặt' vì lo lắng.
Ngày nay, cuộc sống đã đỡ vất vả hơn nhiều. Người ta không còn phải 'sấp mặt' lo tiền tiêu Tết như trước, dù đó vẫn là một khoản chi lớn. Hầu hết các loại bánh đều có thể đặt mua, trừ những gia đình muốn giữ nếp xưa thì tự làm. Quần áo mới không còn là nỗi lo hàng đầu, và thực phẩm có thể được giao tận nhà một cách tiện lợi, chỉ việc chế biến hoặc cất vào tủ lạnh. Hơn nữa, ngày xưa chợ có khi phải đến rằm tháng Giêng mới mở lại, còn nay chỉ nghỉ mùng một Tết, nên không cần lo thiếu đồ ăn.
Tại Sao Vẫn Tất Tả Ra Đường?
Vậy tại sao nhiều người vẫn tất tả ra đường những ngày này? Có lẽ nguyên nhân nằm ở tâm lý đặc trưng của người Việt trong dịp Tết. Nếu không như vậy, Tết sẽ không còn 'quan trọng'. Nó giống như ngày mà cư dân mạng thường đùa là 'ngày toàn dân dọn nhà'. Nhà cửa ngày nào cũng được lau chùi, quét dọn, nhưng đến Tết, mọi ngóc ngách đều được 'soi' kỹ, và luôn có thứ gì đó 'lòi ra' cần phải dọn dẹp.
Việc dọn nhà ngày Tết không đơn thuần là vệ sinh thông thường, mà giống như một buổi tổng kết năm cũ. Những món đồ 'lòi ra' có khi khiến người ta nâng niu, bâng khuâng mãi không thôi. Tương tự, nghi thức tắm tất niên cũng vậy. Ngày nào chẳng tắm, thậm chí có người tắm hai lần một ngày, nhưng đêm 30 Tết vẫn phải có một lần tắm tất niên. Nhiều gia đình còn cẩn thận đặt trước lá mùi già, tối đến cả nhà cùng xì xụp tắm trong nồi nước thơm, dù mỗi phòng đều có khu tắm hiện đại. Đây là phong tục truyền thống được ông bà cha mẹ lưu truyền, mang lại cảm giác sung sướng, ấm áp.
Việc tất tả ra đường cũng xuất phát từ tâm lý tương tự. Người ta cứ nhớ nhớ quên quên, mua xong lại chạy đi mua tiếp. Định mua thứ này nhưng thấy thứ kia thú vị lại xán lại xem, tóm lại có hàng ngàn lý do để... ra đường. Ra đường rồi lại nhớ việc nhà, lại vội vã phi về, cứ thế khiến ai cũng cảm thấy bận rộn, dù nếu bình tĩnh sắp xếp thì chẳng có gì quá căng thẳng. Nhưng nếu không bận rộn, Tết sẽ không còn đúng nghĩa.
Không Khí Tết Ở Quê Hương
Và đây mới chỉ là ngày 26 Tết, đến chiều 30 (hoặc 29 nếu năm không có 30), không khí mới thực sự tấp nập với chợ Tết và đường làng chật cứng người. Lúc này, khi các tuyến đường lớn đã vãn xe, đường làng lại trở nên đông đúc. Nam thanh nữ tú từ thành phố trở về, mang theo phong cách công nghiệp và đô thị. Buổi sáng, các quán cà phê ở quê sẽ kín chỗ. Nông thôn bỗng trở nên náo nhiệt hẳn, sau cả năm chỉ còn người già và trẻ em. Người trẻ về quê thổi hồn và sức sống mới vào làng xóm, nhưng đồng thời, quê hương cũng níu giữ họ bằng những lề thói, phong tục truyền thống.
Như tại quê tôi ở Huế, phường Phong Phú, sáng mùng một Tết mọi người sẽ đi chúc Tết hai bên nội ngoại. Sau đó, họ tập trung tại sân vận động của làng để tham gia hội đu tiên nổi tiếng, hoặc cuộc thi mai – làng tôi từng được công nhận là làng nghề truyền thống trồng mai. Ngắm mai, bình phẩm và chấm mai là một thú vui tao nhã không thể thiếu trong dịp Tết quê tôi.
Rồi vèo một cái, Tết qua đi, mọi thứ lại trở về với nhịp sống thường ngày.
