Một tháng sau khi Mỹ công bố rồi hủy kế hoạch hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz, Washington đang chuyển sang các biện pháp kín đáo hơn nhằm khơi thông hoạt động hàng hải tại tuyến đường huyết mạch này.
Chiến thuật mới của Mỹ
Thay vì đối đầu công khai với Iran, Mỹ đang âm thầm phối hợp với các hãng vận tải biển. Các bằng chứng từ tuyên bố của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), dữ liệu hàng hải và nguồn tin thân cận cho thấy nhiều tàu đã tắt hệ thống phát đáp định vị và bám sát bờ biển Oman ở phía nam eo biển Hormuz để tránh thủy lôi của Iran, trong khi quân đội Mỹ sẵn sàng hỗ trợ khi cần thiết.
Dấu hiệu mới nhất xuất hiện vào đêm 2/6, khi căng thẳng Mỹ - Iran leo thang trở lại. CENTCOM cho biết lực lượng Mỹ đã bắn hạ các UAV tấn công của Iran bị cáo buộc nhằm vào "các thủy thủ dân sự đang thực hiện quyền quá cảnh hợp pháp qua vùng biển trong khu vực". Quân đội Mỹ cũng tiến hành các "đòn tấn công tự vệ" vào một trạm điều khiển mặt đất quân sự của Iran. Iran chưa bình luận về cáo buộc này.
Thay đổi chiến thuật so với "Dự án Tự do"
Theo Bloomberg, nỗ lực hiện nay đánh dấu sự thay đổi so với kế hoạch trước đó của Tổng thống Trump, mang tên "Dự án Tự do", được công bố hồi đầu tháng 5. Sáng kiến này khiến Iran phản ứng mạnh và làm gia tăng nguy cơ phá vỡ lệnh ngừng bắn mong manh. Sau đó, ông Trump cho biết đã hủy bỏ kế hoạch theo đề nghị của các đồng minh trong khu vực.
Chiến dịch mới hiện không có tên gọi chính thức và chính quyền hầu như không công khai giải thích. Tuy nhiên, một số tín hiệu cho thấy Washington đang hợp tác với các hãng vận tải biển theo những cách mà giới chức từ chối tiết lộ chi tiết.
Phát ngôn từ CENTCOM và Bộ trưởng Quốc phòng
Đại tá Hải quân Tim Hawkins, Giám đốc phụ trách truyền thông của CENTCOM, cho biết trong tuyên bố ngày 1/6: "Dù lực lượng Mỹ không hộ tống tàu, chúng tôi vẫn tiếp tục liên lạc và phối hợp với các tàu thương mại muốn đi qua eo biển Hormuz một cách tự do và an toàn. Đây là tuyến hàng hải quốc tế có ý nghĩa sống còn đối với các nền kinh tế trong khu vực và trên thế giới."
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng ám chỉ đến nỗ lực này vào cuối tuần qua, nói rằng lưu lượng tàu thuyền cuối cùng sẽ được khôi phục nhờ "những gì chúng tôi có thể làm và đang làm, dù được biết đến hay không được biết đến, tại eo biển".
Phối hợp với các hãng tàu
Trước đó, hai hãng vận tải biển cho biết họ đã liên lạc với quân đội Mỹ và nhận được hướng dẫn về cách di chuyển an toàn qua tuyến đường thủy này. Một nguồn tin am hiểu sự việc cho biết trong một chuyến hải trình gần đây, khi một con tàu bị các xuồng tấn công tốc độ cao nghi của Iran tiếp cận, trực thăng đã xuất hiện và buộc các phương tiện này phải rút lui.
Ông Bryan Clark, chuyên gia cao cấp tại Viện Hudson, nhận định: "Nếu các tàu thương mại bám sát bờ biển đối diện với Iran và tắt hệ thống nhận dạng tự động AIS, lực lượng Iran sẽ phải sử dụng radar hoặc trinh sát viên để phát hiện chúng rồi mới có thể chỉ thị UAV hoặc tên lửa tấn công. Hải quân Mỹ có thể phát hiện các hoạt động đó và tiến hành phản công nhằm vào các đơn vị Iran."
Hoạt động hàng hải còn hạn chế
Mặc dù một số hãng vận tải biển ngày càng lạc quan về khả năng phục hồi lưu lượng hàng hải, dữ liệu theo dõi tàu thuyền do Bloomberg tổng hợp cho thấy hoạt động qua eo biển vẫn khá hạn chế. Sáng 2/6 chỉ ghi nhận 2 chuyến tàu thương mại đi vào eo biển, sau 2 chuyến tàu đi ra trong ngày 1/6.
Ông Steve Wills, chuyên gia hải quân thuộc Trung tâm Chiến lược Hàng hải của Navy League, cho rằng quân đội Mỹ có thể điều phối việc bảo vệ tàu thuyền thông qua các chiến hạm trang bị hệ thống chỉ huy - kiểm soát AEGIS hiện đại, tích hợp khả năng phòng không, phòng thủ tên lửa cùng máy bay cảnh báo sớm E-2D. Theo ông, hệ thống này giúp Mỹ duy trì "một dạng bảo vệ từ xa nhưng vẫn trực tiếp" đối với eo biển Hormuz.
