Kiểm soát khí thải phương tiện: Thách thức và giải pháp trong bối cảnh mới
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của cơ sở hạ tầng giao thông, số lượng phương tiện tham gia lưu thông tại Việt Nam đã tăng lên đáng kể, với khoảng 7,2 triệu ô-tô và 81 triệu mô-tô, xe máy đã đăng ký. Tuy nhiên, phần lớn các phương tiện này đã lưu hành nhiều năm và không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải ở mức 3 trở lên, gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường.
Cơ sở pháp lý và thực tiễn trong kiểm soát khí thải
Theo báo cáo từ Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an), lực lượng này đã được đầu tư hàng nghìn phương tiện chuyên dùng hiện đại để thực hiện kiểm tra và xử lý các phương tiện vi phạm. Các thiết bị bao gồm cân kiểm tra tải trọng, phương tiện đo tốc độ có hình ảnh, đo nồng độ cồn, chất ma túy, bức xạ, và đặc biệt là đo nồng độ khí thải, khói, tiếng ồn. Sự hiện diện của những phương tiện kỹ thuật tiên tiến này đã góp phần quan trọng trong việc phát hiện vi phạm và hạn chế các phương tiện không đạt chuẩn tham gia giao thông.
Ông Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nhận định rằng cơ sở pháp lý để kiểm soát và xử lý các phương tiện giao thông vi phạm về ô nhiễm môi trường hiện nay tương đối đầy đủ và bám sát thực tiễn. Các văn bản quy phạm pháp luật quan trọng bao gồm Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 16/3/2022 của Bộ Chính trị về xây dựng lực lượng công an và Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ về chuyển đổi năng lượng xanh.
Những khó khăn trong quá trình thực thi nhiệm vụ
Mặc dù có cơ sở pháp lý vững chắc, lực lượng chức năng vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc kiểm soát khí thải. Quyết định số 16/2019/QĐ-TTg ngày 29/3/2019 của Thủ tướng Chính phủ, mặc dù là văn bản pháp lý quan trọng, nhưng còn thiếu các thông số quy định chi tiết và cụ thể. Các quy chuẩn đo lường chưa đồng bộ, trang thiết bị chuyên dụng thiếu và chưa đáp ứng yêu cầu, công tác phối hợp giữa các lực lượng còn hạn chế, và chế tài xử lý chưa đầy đủ.
Trong bối cảnh cam kết lộ trình Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ tại COP26 và chủ trương hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại các khu vực trung tâm đô thị, nhiệm vụ của lực lượng chức năng ngày càng trở nên nặng nề. Họ phải thực hiện kiểm soát việc tuân thủ quy định kiểm định khí thải, kiểm tra đáp ứng tiêu chuẩn theo vùng, và tuần tra xử lý phương tiện gây ô nhiễm trên các tuyến đường.
Giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả kiểm soát
Thiếu tướng Đỗ Thanh Bình, Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông, nhấn mạnh rằng để thực hiện tốt hơn nhiệm vụ, lực lượng chức năng cần được trang bị thêm các văn bản hướng dẫn, cơ chế đặc thù để tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế. Đồng thời, cần tăng cường nguồn lực, cơ sở vật chất, và trang bị phương tiện kỹ thuật tiến bộ, phù hợp với yêu cầu thực tế.
Ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam, cho biết đơn vị đang xây dựng phương án tối ưu khi kiểm tra khí thải phương tiện thông qua việc sử dụng dữ liệu từ nhà sản xuất và thiết bị đo lường hiện đại. Lực lượng chức năng cũng đã xây dựng hệ thống chỉ đạo xuyên suốt, khai thác thông tin từ Trung tâm Dữ liệu để quản lý và giám sát vi phạm, với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích dữ liệu lớn.
Các giải pháp cụ thể được đề xuất bao gồm tập trung kiểm soát chặt chẽ nguồn phát thải thông qua camera cảm biến thông minh, đổi mới phương thức tuần tra để đảm bảo mọi vi phạm đều được xử lý nghiêm minh, và sử dụng ứng dụng giao thông thông minh (ITS) hỗ trợ hoạt động kiểm soát. Cục Cảnh sát giao thông còn đề xuất chính sách ưu đãi đối với phương tiện "xanh" và tăng thuế, phí đối với phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, nhằm thúc đẩy sử dụng phương tiện thân thiện môi trường.
Ngoài ra, cần tăng cường công tác tuyên truyền trên các nền tảng mạng xã hội và hỗ trợ doanh nghiệp liên quan đến hạ tầng năng lượng xanh. Những nỗ lực này sẽ góp phần quan trọng trong việc giảm thiểu ô nhiễm và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.
