Theo dự kiến từ ngày 1/7, 11 tuyến phố tại phường Hoàn Kiếm, Hà Nội sẽ thí điểm vùng phát thải thấp, cấm xe máy xăng từ 18 giờ đến 24 giờ thứ sáu và từ 6 giờ đến 24 giờ thứ bảy, chủ nhật. Chính sách này nhằm giảm ô nhiễm không khí, nhưng đang gây ra nhiều lo ngại từ người dân và chuyên gia về tác động đến sinh kế và tính khả thi.
Người dân bày tỏ lo lắng
Anh Nguyễn Minh Tuấn, tài xế xe ôm tại khu vực Hoàn Kiếm, cho rằng mục tiêu bảo vệ môi trường là cần thiết, nhưng cần có lộ trình phù hợp. Anh đề xuất kiểm định khí thải theo từng phương tiện và quy định thời hạn cụ thể để người dân thích nghi. “Với người mưu sinh bằng nghề xe ôm, chiếc xe máy là phương tiện kiếm sống chính. Chuyển sang xe điện thì chi phí đầu tư ban đầu rất lớn, trong khi thu nhập hàng ngày chỉ đủ sống, khó tích lũy. Nếu không có hỗ trợ từ Nhà nước hoặc doanh nghiệp, tài xế sẽ chịu áp lực lớn”, anh Tuấn chia sẻ.
Anh Hà Anh Tú, trú tại phường Hai Bà Trưng, đồng tình rằng cấm xe máy xăng là xu hướng tất yếu, nhưng cần giải pháp đồng bộ. “Hạ tầng cho xe điện như trạm sạc, chi phí chuyển đổi hợp lý và chính sách hỗ trợ là cần thiết. Nếu triển khai gấp gáp, nhiều người sẽ bị động”, anh Tú nói. Anh cũng nhấn mạnh xe máy là phương tiện chính của sinh viên, lao động trẻ và hộ gia đình thu nhập trung bình, do đó cần cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp.
Chuyên gia đánh giá
TS Khương Kim Tạo, nguyên Phó Chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, đánh giá việc thí điểm tại Hoàn Kiếm là cách làm thận trọng, từng bước rút kinh nghiệm. Tuy nhiên, ông cho rằng nếu đã đặt mục tiêu giảm phát thải, cần xem xét cả ô tô sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Trong 11 tuyến phố, có 3 tuyến thuộc không gian phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm (Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ) vốn đã hạn chế phương tiện cuối tuần, nên thí điểm chủ yếu mở rộng thời gian kiểm soát, chưa tạo thay đổi lớn. Khung giờ cấm không trùng giờ làm việc, nên tác động chưa được đánh giá đầy đủ. Ông đề xuất mở rộng phạm vi và thời gian áp dụng trong ngày thường nếu hiệu quả.
Ông Trịnh Xuân An, đại biểu Quốc hội chuyên trách, nhận định nếu không có cơ chế hỗ trợ chuyển đổi phù hợp, chính sách sẽ khó nhận được đồng thuận. Ông đề nghị thiết kế chính sách phân tầng, hướng tới đúng đối tượng chịu tác động. Với người thu nhập thấp, lao động tự do, cần hỗ trợ tài chính, vay ưu đãi, cơ chế đổi xe. Với cư dân trong vùng phát thải thấp, cần lộ trình chuyển tiếp hợp lý.
Chính sách hỗ trợ chuyển đổi
Theo dự thảo nghị quyết về hỗ trợ chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch (xây dựng cuối năm 2025), ngân sách thành phố hỗ trợ trực tiếp cho cá nhân có nơi thường trú hoặc tạm trú liên tục từ 2 năm tại Hà Nội, là chủ sở hữu mô tô, xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch đã đăng ký trước khi ban hành nghị quyết, khi chuyển đổi sang phương tiện sạch có giá trị từ 10 triệu đồng. Mỗi cá nhân được hỗ trợ 1 xe trong thời gian từ khi nghị quyết có hiệu lực đến trước ngày 1/1/2030. Mức hỗ trợ 20% giá trị phương tiện nhưng không quá 5 triệu đồng; hộ nghèo được hỗ trợ 100% nhưng không quá 20 triệu đồng; hộ cận nghèo được hỗ trợ 80% nhưng không quá 15 triệu đồng. Người dân có thể chọn nhận hỗ trợ bằng thẻ vé sử dụng dịch vụ vận tải hành khách công cộng với giá trị tương đương. Thành phố cũng hỗ trợ 30% tiền lãi vay khi mua trả góp xe máy điện trong thời hạn không quá 12 tháng.
