Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành tháng 5/2026 đã đề ra quyết sách chiến lược xây dựng TPHCM thành trung tâm lớn về giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tiệm cận trình độ quốc tế. Văn kiện nhấn mạnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, phát triển mô hình trường học thông minh, trường học hạnh phúc, xây dựng xã hội học tập. Mục tiêu đến năm 2030, TPHCM hướng tới nền giáo dục tiên tiến trong khu vực châu Á, với cơ chế đột phá thu hút, đào tạo và sử dụng hiệu quả nhân tài trong và ngoài nước.
Giáo dục là động lực phát triển
Tác giả Lê Trường An, Tiến sĩ ngôn ngữ Anh, giảng viên Trường Đại học Mở TPHCM, cho rằng sức mạnh quốc gia trong thế kỷ XXI được quyết định bởi chất lượng nguồn nhân lực. TPHCM đã là địa phương đi đầu về giáo dục đại học, thu hút hàng trăm nghìn sinh viên mỗi năm. Cùng với Hà Nội, thành phố quy tụ mạng lưới trường đại học, học viện, viện nghiên cứu hàng đầu cả nước, từ kỹ thuật, công nghệ, y dược đến kinh tế, luật, khoa học xã hội và nghệ thuật.
Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và trí tuệ nhân tạo phát triển, giáo dục không chỉ đào tạo nhân lực mà còn là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo. Một trường đại học hiện đại phải tạo ra nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nghiệp, bằng sáng chế, sản phẩm công nghệ. Khi kết nối chặt chẽ với doanh nghiệp và chính quyền, tri thức chuyển hóa thành giá trị kinh tế.
TPHCM là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, với hàng trăm nghìn doanh nghiệp trong và ngoài nước, tạo “phòng thí nghiệm” lý tưởng cho nghiên cứu ứng dụng. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với Khu Công nghệ cao, các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và mạng lưới khởi nghiệp năng động là lợi thế lớn. Nếu giáo dục được đặt ở trung tâm, thành phố sẽ tạo chuỗi giá trị từ đào tạo đến thương mại hóa tri thức.
Hướng tới trung tâm giáo dục khu vực
Để đạt mục tiêu, TPHCM cần xây dựng một số đại học nghiên cứu đạt chuẩn khu vực và thế giới, cạnh tranh về công bố khoa học, đổi mới sáng tạo và đào tạo sau đại học. Chính sách thu hút nhân tài phải đủ sức cạnh tranh để giữ chân và thu hút chất xám từ các nước trong khu vực. Tăng cường tự chủ đại học gắn với trách nhiệm giải trình, cho phép các trường chủ động đổi mới chương trình và phương pháp giảng dạy.
Giáo dục cần được đặt trong chiến lược phát triển đô thị: thành phố học tập với thư viện hiện đại, trung tâm nghiên cứu mở, không gian sáng tạo, bảo tàng khoa học, công viên công nghệ và môi trường khuyến khích học tập suốt đời. Đầu tư cho giáo dục số với trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và thực tế ảo là cần thiết để TPHCM trở thành trung tâm giáo dục số của Việt Nam.
Thành phố cũng nên hướng tới xuất khẩu dịch vụ giáo dục, thu hút sinh viên quốc tế bằng các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh, trường đạt chuẩn quốc tế và môi trường sống hấp dẫn, như Singapore hay Kuala Lumpur. Quan trọng nhất là xây dựng văn hóa tôn trọng tri thức, coi trọng người làm khoa học, người thầy và giá trị học thuật.
Tác giả nhấn mạnh: “Đầu tư cho giáo dục là khoản đầu tư có tỷ suất sinh lời bền vững nhất. Tri thức được tạo ra hôm nay sẽ tiếp tục tạo giá trị cho nhiều thế hệ mai sau.” Với truyền thống hiếu học, hệ thống đại học hùng hậu, môi trường hội nhập quốc tế và quyết tâm đổi mới, TPHCM có nhiều điều kiện thuận lợi để vươn lên thành trung tâm giáo dục - đào tạo hàng đầu Việt Nam, có vị thế trong khu vực châu Á.
