TS Nguyễn Bác Dụng, nguyên Hiệu trưởng trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (TP.HCM), đã dành hơn nửa thế kỷ gắn bó với bục giảng. Từ năm 1973 đến nay, ông chứng kiến nhiều giai đoạn chuyển mình của ngành giáo dục thành phố, để lại dấu ấn sâu sắc với mô hình trường chuyên tiên phong.
Hành trình từ giáo viên đến nhà quản lý
TS Nguyễn Bác Dụng bắt đầu sự nghiệp dạy học từ năm 1973, khi đất nước còn chưa thống nhất. Ban đầu dạy Toán, sau đó chuyển sang Hóa học – môn từng bị xem là phụ trước năm 1975 nhưng trở thành trọng tâm sau thống nhất. Thiếu giáo viên Hóa trầm trọng ở TP.HCM khiến ông quyết định gắn bó lâu dài.
Ông từng dạy ở nhiều loại hình trường: dân lập, tư thục, công lập, bán công, trường chuyên và quốc tế. Thậm chí, ông còn đứng lớp bổ túc văn hóa cho học viên ngoài 50 tuổi. Với ông, điều quý giá nhất là được tiếp xúc với nhiều thế hệ học sinh, từ mầm non đến người trưởng thành.
Bước ngoặt quản lý và xây dựng trường chuyên Trần Đại Nghĩa
Cuối những năm 1990, trong một hội thảo, TS Nguyễn Bác Dụng chia sẻ ý tưởng về quản lý giáo dục. Vài ngày sau, ông nhận quyết định đi học lớp quản lý. Động lực thôi thúc ông là câu nói: “Giáo viên chuyên môn giỏi chưa chắc là nhà quản lý giỏi”. Ông muốn chứng minh điều ngược lại.
Năm 2000, ông được giao xây dựng mô hình trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa. Thay vì sao chép các trường chuyên nổi tiếng như Lê Hồng Phong hay Marie Curie, ông quyết định tạo một mô hình mới, tập trung vào ngoại ngữ, tin học và nghiên cứu khoa học. Học sinh được học hai buổi mỗi ngày để tăng cường tiếng Anh và tin học, đồng thời tham gia các câu lạc bộ, hoạt động kỹ năng.
Đội ngũ giáo viên – nền tảng của sự khác biệt
Khó khăn lớn nhất là nhân sự. Các trường khác không muốn nhường giáo viên giỏi. Ông chỉ xin được một số tổ phó chuyên môn và tuyển sinh viên sư phạm mới ra trường có nền tảng tốt, sau đó đào tạo thêm. Ba năm đầu, ông vẫn trực tiếp đứng lớp Hóa để làm gương cho giáo viên trẻ.
Ông cũng chú trọng mối liên kết gia đình – nhà trường, lập phòng làm việc riêng cho ban đại diện phụ huynh trong trường. Điều này giúp phụ huynh đồng hành, hỗ trợ nhà trường hiệu quả hơn bất kỳ quy định hành chính nào.
Triết lý giáo dục: Tự do trong trách nhiệm
Ở tuổi 75, TS Nguyễn Bác Dụng vẫn làm cố vấn tại trường Phổ thông Song ngữ Liên cấp Wellspring Saigon. Ông tin rằng giáo dục hiện đại cần trao cho học sinh sự tự do, nhưng phải là “tự do trong trách nhiệm”. Người thầy không áp đặt, mà lắng nghe, đồng hành, giúp học sinh phát triển tự nhiên.
Trong thời đại AI, ông cho rằng giá trị của giáo viên không nằm ở truyền đạt kiến thức, mà ở khơi gợi tư duy độc lập, trí tưởng tượng và thói quen đặt câu hỏi. Một câu hỏi hay có giá trị hơn đáp án đúng, bởi quá trình tìm câu trả lời mới giúp con người trưởng thành.
TS Nguyễn Bác Dụng nhắn nhủ với giáo viên trẻ: Dạy học không chỉ cung cấp kiến thức, mà còn mở ra những suy nghĩ mới. Người thầy không nên đưa sẵn đáp án, mà cần tạo không gian để học sinh tự suy ngẫm, phản biện và tìm đường đi riêng.
