Ở thôn Dế Xu Phình, xã Púng Luông, tỉnh Lào Cai, tình yêu với cội nguồn văn hóa và bản sắc quê hương được nuôi dưỡng một cách tự nhiên trong thế hệ trẻ. Trường phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Dế Xu Phình hiện có hơn 600 học sinh, chủ yếu là người dân tộc H'Mông. Hiệu trưởng Lương Thị Hồng Hạnh cho biết, ngoài cảnh đẹp, thôn còn nổi bật với nghề thêu truyền thống, nghệ thuật khèn, múa dân gian và lễ hội độc đáo. Nhà trường đã chọn xây dựng mô hình “Trường học du lịch” để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa này.
Câu lạc bộ “Hoa núi” – Nơi nghề thêu truyền thống sống mãi
Ngày 15/10/2020, câu lạc bộ “Hoa núi” chính thức ra đời với mục tiêu thu hút học sinh đến với nghề thêu truyền thống, giúp các em ý thức giữ gìn hoa văn, họa tiết đặc trưng của dân tộc H'Mông. Đối với đồng bào nơi đây, thêu không chỉ làm đẹp trang phục mà còn thể hiện sự khéo léo, cần cù và tình yêu văn hóa qua từng đường kim mũi chỉ. Các hoa văn trên váy áo thường mô phỏng núi rừng, cây cỏ, cuộc sống lao động và quan niệm về hạnh phúc, bình an.
Cô giáo Sùng Thị Chơ, người trực tiếp truyền nghề, cho biết sau hơn 5 năm, câu lạc bộ đã có 81 thành viên. Các em được học thêu hoa văn thổ cẩm, làm móc treo Hlua, túi đeo, vòng tay, tranh hoa thông và nhiều sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa. Cô Sùng Thị Chơ chia sẻ: “Thông qua hoạt động của câu lạc bộ, giá trị nghề thêu truyền thống của đồng bào H'Mông được lan tỏa rõ nét hơn. Các sản phẩm do học sinh làm ra trở thành quà lưu niệm được du khách yêu thích”.
Không chỉ giáo viên, nhiều phụ huynh trong bản cũng tham gia hướng dẫn học sinh thêu thổ cẩm, truyền lại kỹ năng và ý nghĩa của từng họa tiết. Những người mẹ, người bà trở thành “người thầy” đặc biệt trong hành trình giữ nghề cho thế hệ trẻ.
Em Hảng Thị Sênh, thành viên tích cực của câu lạc bộ, bộc bạch: “Khi tham gia, em được các cô và các mẹ hướng dẫn làm sản phẩm thổ cẩm với nhiều hoa văn. Em hiểu hơn ý nghĩa từng họa tiết, càng yêu văn hóa dân tộc. Em mong nghề truyền thống mãi được gìn giữ”.
Câu lạc bộ “Khèn-khăn” và “Hướng dẫn viên nhí”
Bên cạnh “Hoa núi”, nhà trường còn phát triển câu lạc bộ “Khèn-khăn” với hơn 200 thành viên. Học sinh được học múa khèn, múa khăn mang đậm bản sắc H'Mông. Những tiếng khèn rộn rã, điệu múa uyển chuyển giúp các em hiểu hơn về văn hóa dân tộc, góp phần gìn giữ nét đẹp đang mai một. Câu lạc bộ “Hướng dẫn viên nhí” rèn luyện kỹ năng giao tiếp, thuyết trình và giới thiệu văn hóa địa phương với du khách. Nhờ đó, nhiều học sinh vùng cao trở nên mạnh dạn, tự tin hơn khi giao lưu với du khách trong và ngoài nước.
Hiệu quả của mô hình “Trường học du lịch”
Hơn 5 năm qua, nhà trường đã đón hơn 200 đoàn với hơn 1.000 lượt khách trong nước và quốc tế như Nhật Bản, Azerbaijan, Mông Cổ, Nam Phi đến tham quan, giao lưu. Không gian trường mang đậm dấu ấn văn hóa vùng cao với góc trưng bày sản phẩm thổ cẩm, nhạc cụ, tranh ảnh và vật dụng truyền thống. Mỗi lần đón khách, học sinh trở thành những “đại sứ văn hóa” nhỏ tuổi, hào hứng giới thiệu về quê hương, con người và văn hóa Việt Nam.
Sự duy trì và phát triển mô hình nhờ sự đồng hành của cấp ủy, chính quyền địa phương và nỗ lực bền bỉ của các thầy cô trong phong trào “Dân vận khéo”. Các thầy cô kiên trì đến từng gia đình tuyên truyền, vận động phụ huynh tạo điều kiện cho con em tham gia câu lạc bộ. Sự gắn kết giữa nhà trường, gia đình và địa phương giúp bảo tồn văn hóa truyền thống trở thành ý thức chung của cộng đồng.
Cách làm của thầy cô và học sinh Dế Xu Phình góp phần bồi đắp tình yêu văn hóa truyền thống, xây dựng môi trường giáo dục gắn với văn hóa bản địa. Đây là cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của thế hệ trẻ trong gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc.
