Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong giáo dục, trong đó Điều 10 đề xuất xử phạt các cơ sở giáo dục mầm non tổ chức dạy trước chương trình lớp 1. Mức phạt dự kiến từ 10-20 triệu đồng. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng cần làm rõ khái niệm để tránh gây lúng túng cho các cơ sở giáo dục.
Khái niệm dạy trước chương trình còn mơ hồ
TS Nguyễn Diệu Hương, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Tập đoàn giáo dục Qibi Montessori, nhận định dự thảo chưa đưa ra tiêu chí cụ thể để nhận diện hành vi dạy trước chương trình lớp 1. Bà cho biết: “Dự thảo hiện quy định xử phạt hành vi tổ chức cho trẻ học trước chương trình lớp 1 nhưng chưa đưa ra khái niệm hoặc tiêu chí cụ thể để nhận diện. Điều này có thể dẫn đến nhiều cách hiểu và áp dụng khác nhau”.
Theo bà Hương, cần phân biệt rõ giữa việc dạy trước chương trình và phát triển năng lực cho trẻ. Nhiều mô hình giáo dục tiên tiến như Montessori, Reggio Emilia, HighScope, STEM hay giáo dục song ngữ đều tổ chức hoạt động học tập thông qua trải nghiệm, trò chơi và giáo cụ trực quan, lấy trẻ làm trung tâm. Trong môi trường này, nhiều trẻ có thể đọc được những câu chuyện ngắn bằng tiếng Việt, đọc từ và câu đơn giản bằng tiếng Anh, hiểu bản chất số lượng, thực hiện các phép tính qua giáo cụ, đồng thời hình thành tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề vượt chuẩn độ tuổi.
Bà Hương nhấn mạnh: “Những năng lực này được hình thành nhờ môi trường giáo dục phù hợp, sự hứng thú và trải nghiệm của trẻ, chứ không phải do học thuộc, luyện chữ hay học theo chương trình tiểu học. Vì vậy, nếu chỉ căn cứ vào kết quả đầu ra ở cấp mầm non để xác định trẻ đã học trước chương trình, rất dễ dẫn đến việc đánh đồng giữa các mô hình giáo dục chất lượng cao với hoạt động dạy trước chương trình theo phương pháp truyền thống”.
Cần hướng dẫn chuyên môn cụ thể
Bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Hiệu trưởng Trường Mầm non Phong Châu (Phú Thọ), cho rằng quy định xử phạt sẽ có tác dụng răn đe và thay đổi nhận thức của phụ huynh, nhưng cần có hướng dẫn chuyên môn cụ thể. Bà nói: “Khái niệm về làm quen và dạy trước còn chưa rõ ràng, trong khi vi phạm hiện nay diễn ra dưới nhiều hình thức như lớp tiền tiểu học, luyện chữ, luyện toán hoặc lồng ghép kiến thức lớp 1. Vì vậy, ngoài chế tài xử phạt, cần có hướng dẫn chuyên môn cụ thể để thống nhất trong kiểm tra, đánh giá và xử lý”.
TS Nguyễn Diệu Hương đề xuất cần xem xét kỹ lưỡng những trường hợp trẻ đạt năng lực vượt chuẩn thông qua hoạt động trải nghiệm, vui chơi, khám phá và sử dụng giáo cụ có phải là học trước chương trình lớp 1 hay không. Việc xử phạt nên tập trung vào các trường hợp tổ chức giảng dạy đúng nội dung chương trình tiểu học, luyện chữ, luyện toán, kiểm tra, đánh giá theo yêu cầu của chương trình lớp 1 hoặc gây áp lực học tập không phù hợp đối với trẻ mầm non.
Bà kiến nghị ngành giáo dục sớm ban hành bộ tiêu chí nhận diện rõ hành vi vi phạm, phân biệt giữa việc dạy chương trình tiểu học trước tuổi với phát triển năng lực thông qua các phương pháp giáo dục hiện đại, đồng thời có hướng dẫn cụ thể đối với các mô hình giáo dục tiên tiến. Ngoài ra, cần có giải pháp giảm áp lực tuyển sinh lớp 1, bởi nếu tình trạng khảo sát, đánh giá để tuyển sinh đầu cấp vẫn tiếp diễn, việc hạn chế trẻ học trước chương trình sẽ khó đạt hiệu quả.
