Trong bối cảnh xã hội ngày càng biến động, tự học trở thành một kỹ năng sinh tồn thiết yếu. Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Minh, giảng viên khoa Ngữ văn, Đại học Sư phạm Hà Nội, đồng thời là người sáng lập dự án Sách ơi mở ra, đã có những chia sẻ sâu sắc về vấn đề này.
Kỹ năng đọc – chìa khóa của tự học
Theo TS Nguyễn Thị Ngọc Minh, Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư đã nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng thói quen và kỹ năng đọc, đồng thời triển khai tiết đọc sách thành môn tự chọn trong hệ thống trường từ tiểu học đến trung học cơ sở. Đây là một bước tiến quan trọng so với các văn bản trước đây.
Bà cho rằng, trong thời đại VUCA (biến động, bất định, phức tạp, mơ hồ), tự học là năng lực sinh tồn của con người. Chỉ cần sở hữu kỹ năng đọc tốt, mỗi người hoàn toàn có thể tự học tất cả kiến thức thông qua sách. Điều này đặc biệt quan trọng khi không một trường học nào có thể dạy mọi thứ, và không một người thầy nào có thể đồng hành suốt đời.
Những điểm nghẽn trong triển khai tiết đọc sách
Theo TS Nguyễn Thị Ngọc Minh, việc triển khai tiết đọc sách trong trường học gặp nhiều khó khăn. Nhiều trường thiếu chương trình và tài liệu hướng dẫn giảng dạy, thiếu đội ngũ giáo viên chuyên trách về kỹ năng đọc. Giáo viên thường phải kiêm nhiệm, vừa dạy chính khóa vừa đảm nhận tiết đọc, dẫn đến quá tải.
Bà đề xuất cần có chức danh giáo viên - thủ thư, như mô hình tại Phần Lan, người vừa có kỹ năng sư phạm, vừa hiểu biết về xuất bản và thông tin. Điều này sẽ giúp kết nối nhà trường với thế giới sách, hướng dẫn học sinh kỹ năng đọc và khai thác thông tin hiệu quả.
Mạng lưới liên kết nhà xuất bản – hiệu sách – thư viện – trường học
TS Nguyễn Thị Ngọc Minh nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong phát triển văn hóa đọc. Bà cho rằng, thư viện không chỉ là nơi lưu trữ sách mà còn là trung tâm văn hóa - tri thức của cộng đồng. Tuy nhiên, trước sự cạnh tranh của giải trí và thiết bị điện tử, cần có sự liên kết chặt chẽ hơn giữa nhà xuất bản, hiệu sách, thư viện và trường học để đưa sách đến gần hơn với người đọc.
Bà cũng đánh giá cao những nỗ lực của ngành xuất bản và thư viện trong thời gian qua, nhưng cho rằng cần làm nhiều hơn nữa để xây dựng thói quen đọc bền vững cho thế hệ trẻ.
