Phổ điểm môn tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 đã gây nhiều tranh luận khi có tới 50% thí sinh đạt điểm dưới trung bình, thấp nhất trong tất cả các môn thi. Trong số 5 chuyên gia được Bộ GD-ĐT mời đánh giá phổ điểm các môn thi năm nay, có 3 chuyên gia đề cập đến môn tiếng Anh và đều nhận thấy phổ điểm môn này thấp nhất. Tuy nhiên, quan điểm về nguyên nhân của hiện tượng này lại có sự khác biệt.
Tỷ lệ điểm dưới trung bình tăng cao
Theo GS Nguyễn Đình Đức, ĐH Quốc gia Hà Nội, tỷ lệ điểm dưới trung bình môn tiếng Anh năm nay là 50%, tăng so với mức 38,22% của năm ngoái (theo số liệu Bộ GD-ĐT công bố). Những năm trước đó, tỷ lệ này cũng luôn ở mức cao: 42% và 44%. GS Nguyễn Đình Đức nhận định: "Điều này cho thấy mặc dù đã có rất nhiều tích cực trong việc giảng dạy tiếng Anh và đang tiến tới giảng dạy tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai trong trường học, nhưng về tổng thể mặt bằng chung toàn quốc, tiếng Anh vẫn cần phải đầu tư, đổi mới phương pháp mạnh mẽ hơn nữa để các em có một hành trang hội nhập quốc tế".
Lo ngại về chất lượng dạy và học
PGS Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, cũng bày tỏ lo ngại về chất lượng dạy và học môn tiếng Anh trong nhà trường phổ thông. Ông chỉ ra rằng đây là môn học được đầu tư rất lớn, không chỉ trong trường học mà còn ở các gia đình, đặc biệt tại các thành phố lớn. "Thông qua phổ điểm năm nay, chúng ta sẽ phải tập trung hơn nữa vào việc đổi mới cách thức dạy và học môn tiếng Anh. Tiếng Anh sẽ không chỉ là môn ngoại ngữ mà sẽ phải được dạy tương tự như một công cụ, phương pháp để học sinh có thể sử dụng giao tiếp, trau dồi tri thức. Và để thực hiện được điều này đòi hỏi quyết tâm rất lớn", PGS Nguyễn Đức Sơn khuyến cáo.
Quan điểm khác: Đề thi vượt chương trình?
Tuy nhiên, GS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, lại cho rằng phổ điểm môn tiếng Anh không hẳn phản ánh chất lượng dạy học. Ông giải thích: năm ngoái và năm nay, tiếng Anh là môn thi tự chọn, nên thí sinh có năng lực kém sẽ chọn môn khác. Đồng thời, nhiều thí sinh giỏi tiếng Anh được miễn thi nhờ chứng chỉ quốc tế. "Làm rõ điều này để thấy rằng, điểm trung bình cho dù có thấp hơn so với năm trước thì cũng không phải là vấn đề về chất lượng dạy học trong các nhà trường", GS Lê Anh Vinh nói.
Phân tích từ dữ liệu: Nhóm thí sinh giỏi làm bài tốt hơn
Theo phân tích của Báo Thanh Niên, phổ điểm thấp không mâu thuẫn với nhận định đề thi "dễ chịu hơn" của nhiều thí sinh và giáo viên. Cụ thể, năm nay tỷ lệ thí sinh đạt từ 7 điểm trở lên là 15,9% (cao hơn mức 15,14% năm ngoái), và số thí sinh đạt điểm 10 là 311 (năm ngoái chỉ 141), dù tổng số thí sinh dự thi năm nay ít hơn (334.547 so với 351.848 năm ngoái). Như vậy, nhóm thí sinh dẫn đầu năm nay làm bài tốt hơn hẳn.
Theo các chuyên gia, nhóm điểm cao thường nhờ học thêm tại trung tâm luyện thi IELTS hoặc đọc tài liệu ngoài sách giáo khoa. Đặc biệt, những thí sinh nhận xét đề "dễ chịu hơn" cũng cho rằng yêu cầu đề thi vượt ngoài chương trình giáo dục phổ thông.
Hệ quả kép: Xu hướng miễn thi và đề thi vượt chương trình
Phổ điểm môn tiếng Anh "chạm đáy" không đơn thuần do chất lượng dạy và học, mà là hệ quả kép của hai yếu tố. Một mặt, xu hướng dùng chứng chỉ quốc tế để xét miễn thi ngày càng tăng đã rút bớt lượng lớn thí sinh giỏi ngoại ngữ khỏi hệ thống đo lường chung, kéo mặt bằng điểm xuống thấp. Mặt khác, yêu cầu của đề thi đang có phần vượt quá khung chương trình. Sự phân hóa trong đề thi môn tiếng Anh chưa hẳn mang tính chuyên môn mà có thể là khoảng cách giữa chương trình giảng dạy đại trà và kỳ vọng của người ra đề.
