Chuyên gia quốc tế nhấn mạnh vai trò năng lực toàn cầu và căn tính dân tộc trong giáo dục
Hôm 7.4, tại hội thảo quốc tế "Việt Nam - Điểm chạm học thuật toàn cầu" tổ chức ở Dinh Độc Lập, TP.HCM, các diễn giả trong và ngoài nước đã chia sẻ sâu sắc về ý nghĩa của việc học trong bối cảnh thế giới hiện nay, với trọng tâm là phát triển năng lực toàn cầu và bảo tồn căn tính dân tộc.
Năng lực toàn cầu: Hiểu biết và hành động trong thế giới đa văn hóa
Theo tiến sĩ Verónica Boix-Mansilla, nghiên cứu viên chính tại Project Zero thuộc Trường sau ĐH về giáo dục Harvard, ĐH Harvard (Mỹ), thế hệ trẻ hiện nay đang sống trong một thời đại mới đầy thách thức với xung đột gia tăng, phân cực chính trị rõ rệt và bất định bao trùm. Bà nhấn mạnh rằng thực tế này đòi hỏi một thế hệ người trẻ có năng lực chung sống và làm việc hiệu quả với những người có suy nghĩ, lối sống hoàn toàn khác biệt.
Để đáp ứng yêu cầu đó, bà Boix-Mansilla đề cập đến khái niệm "năng lực toàn cầu" - tức khả năng hiểu biết, phân tích và hành động trước các vấn đề toàn cầu hoặc liên văn hóa. Bà lưu ý rằng năng lực toàn cầu không phải là sao chép ý tưởng của người khác để áp dụng một cách máy móc hay tệ hơn là đánh mất bản sắc của chính mình. Ngược lại, đó là quá trình hiểu rõ bản thân: biết mình là ai, đến từ nền văn hóa nào và tôn trọng những giá trị gì.
"Năng lực toàn cầu phải được xây dựng trên nền tảng những người trẻ có kết nối vững chắc với văn hóa bản địa và biết cách chủ động, sáng tạo, sống có trách nhiệm khi bước ra thế giới", tiến sĩ Boix-Mansilla phát biểu tại hội thảo.
Căn tính dân tộc: Yếu tố then chốt trong toàn cầu hóa
Trong cuộc trò chuyện với báo chí, bà Boix-Mansilla khẳng định trong bối cảnh toàn cầu hóa, căn tính dân tộc là yếu tố vô cùng quan trọng. Nếu hòa tan quá mức, người trẻ có nguy cơ cao bị khủng hoảng căn tính cá nhân và dễ đối diện với các vấn đề sức khỏe tinh thần. Tuy nhiên, nếu chỉ khư khư giữ căn tính Việt mà không chịu tìm hiểu về những nền văn hóa khác, khả năng thích nghi của họ với trật tự toàn cầu mới cũng bị hạn chế đáng kể.
Bà nhấn mạnh: "Người trẻ cần học tiếng Anh không chỉ để hiểu những gì đang diễn ra ở New York và Điện Buckingham, mà còn để kể câu chuyện xảy ra ở đất nước nơi mình thuộc về cũng như tăng cường hiện diện trong những cuộc đối thoại toàn cầu". Điều này đặc biệt quan trọng vì trong một thế giới mở, việc kết nối hiểu biết về địa phương với hiểu biết toàn cầu là chìa khóa để giải quyết các vấn đề cộng đồng.
Đồng tình với quan điểm này, tiến sĩ Murat Günel, nguyên Tổng giám đốc The Koç School (Thổ Nhĩ Kỳ), chia sẻ nhiều học sinh trường ông chuộng đi nước ngoài để làm việc và trải nghiệm, từ Thái Lan, Ấn Độ đến Anh, Mỹ. Trong số đó, có em cho rằng việc tìm hiểu văn hóa nước mình là điều "tầm thường" và việc tỏ tường những nền văn hóa khác mới là "đẳng cấp". Ông nhận xét: "Các em chưa biết rằng, nếu không hiểu mình thì chẳng thể hiểu được người".
Đó là lý do nam tiến sĩ khuyên người trẻ cần nắm chắc nguồn lực nội tại của bản thân trước, từ đó mới có thể chuyển hóa thành điều khác. Ví dụ, việc học ngoại ngữ như tiếng Anh phải được xây dựng trên vốn liếng của ngôn ngữ mẹ đẻ - trong trường hợp này là tiếng Việt.
Thay đổi mục đích học tập: Từ kiến thức đến phát triển con người
Ông Trung Lê, đồng sáng lập ReGenerating Education (Mỹ), cho biết trong một trật tự thế giới mới, một niềm tin cũ đang quay trở lại. Đó là đặt người trẻ vào những vấn đề thực tế, với quyền chủ động thực sự để tạo ra tác động đến xã hội, thay vì chỉ để họ học trong những tòa "tháp ngà" học thuật. Điều này đã và đang thay đổi mục đích của việc học, từ "Con biết được bao nhiêu kiến thức?" thành "Con biết mình sẽ trở thành kiểu người thế nào?".
Tiến sĩ Boix-Mansilla lưu ý thêm rằng thế giới ngày nay đòi hỏi nhiều hơn ở việc học. Không chỉ là học kiến thức, mà còn phải học cách bảo vệ Trái đất, học cách tránh xung đột, học cách làm chủ những tiến bộ kỹ thuật, công nghệ... Bà chia sẻ: "Tri thức không còn cố định mà liên tục sinh sôi, khiến những điều ta biết rõ hôm nay có thể chẳng là gì vào ngày mai".
Nghệ sĩ Thanh Bùi, nhà sáng lập Trường phổ thông liên cấp Việt Nam Tinh Hoa (TP.HCM), cũng chung quan điểm. Ông nhận định làm quen với sự thay đổi sẽ là kỹ năng sống còn, vì ngày nay đã không còn cái gọi là "an toàn tuyệt đối". "Hàng chục nghìn gia đình nhận email lúc 6 giờ sáng để nhận tin mình bị sa thải vì cắt giảm nhân sự không còn là điều mới mẻ", ông chia sẻ.
"Trẻ cần học cách đủ dũng cảm chấp nhận sự thay đổi và chủ động thích nghi với nó", ông nói thêm.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Diệu Anh, giảng viên ở Khoa Tâm lý học, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), thì lưu ý song song với kiến thức, các em cũng cần được giáo dục nhận thức và hành vi về sức khỏe tâm thần, và yếu tố này cũng phải tích hợp trong bộ khung năng lực toàn cầu. "Để thành công, điều này cần có sự chung tay, đồng thuận giữa ba bên là giáo viên, phụ huynh và nhà trường", bà kết luận.
