Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc) vừa ra phán quyết buộc một công ty fintech phải bồi thường hơn 260.000 nhân dân tệ (khoảng 38.000 USD) cho một nhân viên bị sa thải vì doanh nghiệp cho rằng AI có thể đảm nhận công việc của anh. Phán quyết được công bố vào cuối tháng 4 trong loạt vụ việc liên quan đến trí tuệ nhân tạo, nhanh chóng thu hút sự chú ý của dư luận, đặc biệt trong bối cảnh nhiều lao động lo ngại AI sẽ thay thế con người.
Vụ việc nhân viên Zhou
Theo thông tin từ Sixth Tone, nguyên đơn là anh Zhou, từng giữ vai trò giám sát kiểm định chất lượng cho mô hình AI của công ty. Công việc chính của anh là rà soát, đánh giá và đảm bảo độ chính xác trong các phản hồi mà AI đưa ra cho người dùng. Đầu năm 2025, khi làn sóng AI bùng nổ tại Trung Quốc sau sự xuất hiện của mô hình ngôn ngữ lớn DeepSeek do Hàng Châu phát triển, công ty nơi Zhou làm việc đã đề xuất điều chuyển anh sang vị trí vận hành cấp thấp hơn, đồng thời giảm lương từ 25.000 nhân dân tệ xuống còn 15.000 nhân dân tệ mỗi tháng. Sau khi Zhou từ chối các điều khoản mới, công ty đã chấm dứt hợp đồng lao động với anh. Zhou sau đó được thông báo rằng doanh nghiệp nhận định công việc của anh đã trở nên dư thừa vì AI có thể tự đảm nhận nhiệm vụ kiểm định chất lượng.
Phán quyết của tòa án
Tòa án xác định việc chấm dứt hợp đồng là trái pháp luật và yêu cầu công ty bồi thường cho người lao động các khoản thiệt hại liên quan. Bà Jiang Xiaotong, luật sư thuộc Công ty Luật Zhejiang Yufeng và là người đại diện cho Zhou, nhận định phán quyết này có thể tạo ra tiền lệ quan trọng trong các tranh chấp lao động liên quan đến AI. Theo bà, trong tương lai, các tòa án Trung Quốc sẽ xem xét chặt chẽ ba vấn đề nếu doanh nghiệp lấy AI làm lý do cắt giảm nhân sự: liệu có thực sự tồn tại thay đổi khách quan mang ý nghĩa pháp lý; quá trình thương lượng có hợp lý và công bằng hay không; và doanh nghiệp đã thực hiện nghĩa vụ đào tạo, bố trí lại công việc cho người lao động hay chưa.
Các vụ việc tương tự
Đây không phải trường hợp duy nhất tòa án Trung Quốc đứng về phía người lao động trong các tranh chấp liên quan đến AI. Năm 2024, một tòa án ở Quảng Châu cũng ra phán quyết có lợi cho một nhà thiết kế đồ họa bị thay thế bởi các công cụ AI như Midjourney và Pixso AI. Theo thống kê của Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu, thành phố này đã xử lý 12.359 vụ tranh chấp lao động trong năm 2025, tăng hơn 61% so với năm trước. Số vụ liên quan đến AI và dữ liệu lớn ngày càng gia tăng khi Hàng Châu nổi lên như một trung tâm công nghệ AI mới của Trung Quốc.
Định hướng cho thị trường lao động
Bình luận về vụ việc, đài truyền hình CCTV cho rằng phán quyết của Tòa án Hàng Châu đã đưa ra định hướng tích cực cho thị trường lao động. Khi doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh nhân sự, ưu tiên nên là đào tạo lại, nâng cao kỹ năng và điều chuyển nội bộ thay vì cắt giảm lương mạnh hoặc sa thải trực tiếp người lao động. Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R. Weise, cung cấp những đánh giá về thị trường lao động tương lai, giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm và cách kết nối để quá trình chuyển đổi học-làm diễn ra thuận lợi hơn.
