Trong 5 năm qua, các trường đại học tại Trung Quốc đã hủy bỏ hoặc tạm dừng tuyển sinh 12.200 chương trình đào tạo, đồng thời mở mới 10.200 chương trình khác. Đây là cuộc tái cơ cấu quy mô lớn nhằm đáp ứng các mục tiêu phát triển quốc gia, cắt giảm hàng nghìn ngành học lỗi thời để nhường chỗ cho các chương trình mới tập trung vào công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI).
Động thái trong bối cảnh cuộc đua công nghệ
Động thái này diễn ra khi Trung Quốc tăng tốc cuộc đua công nghệ và tìm lời giải cho bài toán việc làm của hàng triệu sinh viên mới tốt nghiệp. Theo Bộ Giáo dục Trung Quốc, giai đoạn 2021-2025, các trường đại học trên cả nước đã hủy bỏ hoặc tạm dừng tuyển sinh 12.200 chương trình đào tạo bậc đại học, đồng thời mở mới 10.200 chương trình khác. Như vậy, hơn 30% ngành học đã được điều chỉnh chỉ trong 5 năm.
Các ngành bị cắt giảm và mở mới
Các ngành bị cắt giảm chủ yếu thuộc lĩnh vực nghệ thuật, khoa học xã hội và nhân văn, ngoại ngữ và quản trị - những lĩnh vực bị đánh giá dư thừa nhân lực hoặc không còn đáp ứng tốt nhu cầu thị trường lao động trong thời đại AI. Ngược lại, nhiều ngành mới được thiết kế theo định hướng phát triển kinh tế của Bắc Kinh. Chẳng hạn, 9 trường đại học đã mở ngành "trí tuệ hiện thân" (embodied intelligence), phục vụ chiến lược thúc đẩy ứng dụng AI thế hệ mới vào nền kinh tế thực.
Áp lực điều chỉnh chương trình đào tạo ngày càng lớn khi số lượng sinh viên tốt nghiệp đạt mức kỷ lục, trong khi tấm bằng đại học không còn bảo đảm cơ hội việc làm như trước.
Ví dụ cụ thể từ các trường
Đại học Khoa học và Công nghệ Thượng Hải năm nay quyết định dừng tuyển sinh ngành thiết kế sản phẩm. Một cựu sinh viên cho biết triển vọng việc làm của ngành giảm sút do AI có thể đảm nhiệm nhiều công việc như dựng mô hình và kết xuất hình ảnh.
Tại Đại học Truyền thông Trung Quốc (CUC), ngành quay phim được sáp nhập với ngành quay phim và sản xuất điện ảnh - truyền hình. Theo các cựu sinh viên, sự phát triển của livestream và video ngắn đã thay đổi hoàn toàn yêu cầu đối với nghề quay phim, khiến việc điều chỉnh chương trình đào tạo trở thành xu hướng tất yếu.
Giải pháp ngắn hạn hay dài hạn?
Tuy nhiên, ông Chu Zhaohui, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Khoa học Giáo dục Quốc gia Trung Quốc, cho rằng việc liên tục thay thế ngành học chỉ là giải pháp ngắn hạn. Theo ông, nhiều ngành vừa bị cắt giảm thực chất mới được mở trong đợt cải tổ trước nên chưa đủ thời gian chứng minh hiệu quả.
Ông đề xuất các trường xây dựng mô hình đào tạo linh hoạt hơn, cho phép sinh viên chủ động lựa chọn môn học theo sở thích, năng lực và định hướng nghề nghiệp thay vì chỉ điều chỉnh danh mục ngành. Cách tiếp cận này sẽ giúp mỗi sinh viên xây dựng hồ sơ năng lực mang dấu ấn riêng, phù hợp với nhu cầu việc làm trong tương lai.
Thay đổi quan niệm về bằng đại học
Trong bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh, nhiều người Trung Quốc cũng dần xem bằng đại học chỉ là điểm khởi đầu của hành trình nghề nghiệp.
Ông Vincent Zhao, chủ một công ty truyền thông tại Bắc Kinh, cho biết đã khuyến khích con gái theo học ngành thống kê và quản trị dữ liệu vì đây là lĩnh vực có nền tảng rộng, tạo nhiều cơ hội học tiếp hoặc chuyển đổi nghề nghiệp sau này.
Theo ông Zhao, mô hình truyền thống "học một ngành, làm một nghề và gắn bó cả đời" gần như không còn phù hợp. Thay vào đó, người trẻ cần trang bị kiến thức nền tảng, khả năng thích ứng và sẵn sàng học tập suốt đời để theo kịp sự thay đổi của công nghệ và thị trường lao động.
