Đề thi môn Ngữ văn chuyên vào lớp 10 tại Hà Nội năm nay đã thu hút sự chú ý của đông đảo giáo viên và học sinh. Với hơn 2.500 thí sinh đăng ký vào lớp chuyên Văn của bốn trường THPT hàng đầu, đề thi được thiết kế để thử thách khả năng tư duy và chiều sâu cảm thụ của thí sinh.
Cấu trúc đề thi
Đề thi gồm hai câu hỏi chính. Phần nghị luận xã hội dựa trên một chi tiết trong bộ phim Hàn Quốc Can this love be translated?, đặt ra vấn đề về khả năng lắng nghe những tiếng nói xung quanh mỗi người. Phần nghị luận văn học yêu cầu thí sinh làm sáng tỏ nhận định của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều về sức mạnh của thơ ca, thông qua việc phân tích đoạn trích bài thơ Hà Nội của nhà thơ Thanh Tùng.
Nhận xét từ chuyên gia
Cô Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng trường THCS Chương Dương, nhận định đây là một đề thi khó, đúng tính chất của kỳ thi tuyển chọn học sinh chuyên Văn. Tuy nhiên, mức độ thử thách tương đối cao đối với học sinh lớp 9. Theo cô, điểm khó của đề không nằm ở phạm vi kiến thức mà nằm ở yêu cầu tư duy và chiều sâu cảm thụ. Cả hai câu hỏi đều đòi hỏi thí sinh phải có khả năng suy ngẫm, liên tưởng và diễn đạt tốt để khai thác hết ý nghĩa của vấn đề.
Câu nghị luận xã hội về khả năng lắng nghe là một chủ đề giàu ý nghĩa nhân văn nhưng khá rộng và mang tính triết luận. Học sinh có thể nhận diện vấn đề, nhưng để bàn luận sâu sắc, có những phát hiện riêng và lập luận thuyết phục là điều không dễ dàng.
Ở câu nghị luận văn học, độ khó càng thể hiện rõ hơn. Nhận định của Nguyễn Quang Thiều là một ý kiến mang tính lý luận văn học, yêu cầu thí sinh không chỉ cảm nhận vẻ đẹp của đoạn thơ mà còn phải lý giải được sức gợi, sức đánh thức cảm xúc, ký ức và những trải nghiệm tinh thần của thơ ca đối với người đọc. Đây là yêu cầu tương đối cao đối với lứa tuổi học sinh THCS.
Đoạn thơ về Hà Nội của Thanh Tùng giàu cảm xúc, nhiều hình ảnh đẹp và giàu sức liên tưởng, nhưng không phải là văn bản dễ tiếp cận ngay từ lần đọc đầu tiên. Muốn phân tích tốt, học sinh cần có vốn đọc, khả năng cảm thụ tinh tế và một tình yêu thực sự đối với văn chương.
Cô Hồng nhấn mạnh: "Nhìn chung, đây là một đề thi có chất lượng chuyên môn tốt, giàu tính phân hóa và phù hợp với mục tiêu tuyển sinh lớp chuyên Văn." Cô dự đoán phổ điểm môn Ngữ văn chuyên sẽ không cao, chủ yếu ở mức 6-7 điểm; số bài đạt điểm 8-9 có thể không nhiều, bởi đề đòi hỏi ở thí sinh không chỉ kiến thức mà còn là độ chín trong tư duy, cảm xúc và năng lực diễn đạt.
Dịch chuyển sang khám phá năng lực nhận thức
ThS Lê Trần Diệu Thu, giáo viên môn Ngữ văn tại Hà Nội, cho rằng điều đáng chú ý nhất của đề thi này là sự dịch chuyển rõ rệt từ việc kiểm tra năng lực phân tích sang khám phá năng lực nhận thức của học sinh. Cả hai câu hỏi đều không hướng học sinh đến việc giải thích hiện tượng hay chứng minh nhận định theo lối quen thuộc, mà buộc người viết phải trả lời câu hỏi sâu xa hơn: Con người thực sự hiểu nhau bằng cách nào và văn chương thực sự chạm đến con người bằng cách nào.
Ở câu nghị luận xã hội, trọng tâm không nằm ở “tiếng nói” mà nằm ở “lắng nghe”. Đây là một lựa chọn đáng suy ngẫm, cho thấy quan niệm giáo dục giàu chiều sâu: Sự trưởng thành của con người không chỉ được đo bằng khả năng nói ra điều mình nghĩ, mà còn bằng khả năng đón nhận điều người khác muốn gửi gắm.
Ở câu nghị luận văn học, đề tiếp tục đi vào bản chất của quá trình tiếp nhận nghệ thuật. Nhận định của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều đặt học sinh trước câu hỏi lớn của mỹ học: Vì sao cùng một bài thơ nhưng mỗi người đọc lại rung động theo một cách khác nhau? Từ đó, văn chương hiện lên không phải là nơi cung cấp đáp án, mà là nơi đánh thức những trải nghiệm, ký ức và cảm xúc đang tồn tại trong mỗi con người.
Cô Thu chia sẻ: "Điều đặc biệt là cả hai câu hỏi đều không hướng tới tri thức có sẵn. Một câu đòi hỏi vốn sống, một câu đòi hỏi vốn cảm xúc; một câu cần sự thấu hiểu con người, một câu cần sự thấu hiểu văn chương. Và ở cả hai trường hợp, điều được đánh giá không phải là những gì học sinh đã học thuộc, mà là những gì học sinh đã thực sự sống, thực sự cảm và thực sự suy nghĩ."
Theo cô giáo, giá trị lớn nhất của đề thi này nằm ở chỗ nó đưa Ngữ văn trở về đúng bản chất của mình. Văn học không phải là môn học của việc ghi nhớ kiến thức, mà trước hết là hành trình mở rộng nhận thức về con người. Đề thi năm nay đã lựa chọn chính con đường ấy để tuyển chọn học sinh.
Cô Thu nhấn mạnh: "Đây là một đề thi không đòi hỏi người viết phải biết nhiều hơn người khác, mà đòi hỏi người viết phải hiểu sâu hơn người khác. Và đó cũng là dấu hiệu của một đề chuyên Văn có chiều sâu thực sự."
Thông tin thêm
Năm nay, Hà Nội có gần 17.000 thí sinh đăng ký vào bốn trường THPT chuyên: Hà Nội - Amsterdam, Chu Văn An, Nguyễn Huệ, Sơn Tây, cạnh tranh hơn 2.000 suất. Điểm thi và điểm chuẩn dự kiến được công bố từ ngày 19 đến 22/6.
