Lần đầu tiên áp dụng chấm thi môn ngữ văn theo rubric, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 ghi nhận nhiều thay đổi đáng chú ý trong phổ điểm. Điểm trung bình giảm, tỷ lệ điểm từ 7 trở lên giảm mạnh, số bài dưới trung bình tăng, trong khi không có điểm 10 nào. Những con số này cho thấy cách chấm mới đang góp phần đưa điểm số phản ánh sát hơn năng lực thực của thí sinh, đồng thời tăng khả năng phân hóa để phục vụ tuyển sinh.
Các chỉ số đều thay đổi theo hướng phân hóa rõ hơn
So với năm 2025, hầu hết các chỉ số thống kê của môn ngữ văn thi tốt nghiệp THPT năm 2026 đều thay đổi theo hướng điểm số thấp hơn nhưng khả năng phân loại thí sinh tốt hơn. Điểm trung bình giảm từ 7,0 xuống còn 6,5, tức giảm 0,5 điểm. Điểm trung vị cũng giảm từ 7,25 xuống 6,75. Điều này cho thấy mặt bằng điểm chung của cả nước đã dịch xuống khoảng nửa điểm.
Một trong những thay đổi rõ nét nhất nằm ở nhóm điểm khá, giỏi. Nếu năm 2025 có tới 671.209 thí sinh đạt từ 7 điểm trở lên, chiếm 59,57%, thì năm 2026 con số này chỉ còn 527.891 thí sinh, tương đương 44,09%. Ở chiều ngược lại, số bài dưới trung bình tăng đáng kể. Năm 2025 chỉ có 70.308 bài, chiếm 6,24%, nhưng sang năm 2026 tăng lên 132.685 bài, tương đương 11,08%. Tỷ lệ này gần gấp đôi năm trước, cho thấy khoảng cách giữa nhóm học sinh đạt yêu cầu và nhóm học sinh còn hạn chế được thể hiện rõ hơn.
Các chỉ số thống kê về độ phân tán cũng củng cố nhận định trên. Độ lệch chuẩn tăng từ 1,28 lên 1,32, trong khi độ lệch tuyệt đối trung vị tăng từ 1,00 lên 1,04. Khi hai chỉ số này tăng, phổ điểm được kéo giãn hơn, giảm hiện tượng nhiều bài thi tập trung ở cùng một mức điểm. Điểm xuất hiện nhiều nhất cũng thay đổi từ 7,5 điểm của năm 2025 xuống 7,0 điểm trong năm 2026, phản ánh xu hướng dịch chuyển của toàn bộ phổ điểm.
Nhìn tổng thể, các con số cho thấy phổ điểm môn văn năm 2026 không còn tập trung nhiều ở vùng 7-8 điểm như trước. Đây cũng là mục tiêu mà việc chấm theo rubric hướng tới: hạn chế tình trạng cho điểm cảm tính, giúp mỗi mức điểm gắn với những tiêu chí cụ thể, từ đó phản ánh đúng chất lượng bài làm của thí sinh. Nguồn dữ liệu từ Bộ GD-ĐT.
Vì sao không có điểm 10 và điểm liệt lại tăng?
Một điểm đáng chú ý là 2 năm liên tiếp (2025 và 2026) môn ngữ văn đều không có điểm 10. Đây không phải là điều bất thường. Ngữ văn là môn thi tự luận đánh giá tổng hợp nhiều năng lực như đọc hiểu, tư duy, lập luận, cảm thụ và diễn đạt. Để đạt điểm tuyệt đối, bài làm phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí ở mức cao nhất.
Với cách chấm theo rubric, mỗi mức điểm đều gắn với những tiêu chí rất cụ thể. Chỉ cần thiếu một hoặc hai yêu cầu quan trọng, bài làm sẽ dừng ở mức 9,5 hoặc 9,75 thay vì được lên điểm tuyệt đối. Điều này khiến điểm 10 trở thành mức đánh giá thực sự dành cho những bài thi hoàn hảo. Không có điểm 10 cũng giúp kỳ thi giữ được khả năng phân loại ở nhóm học sinh xuất sắc, phục vụ tốt hơn công tác tuyển sinh đại học.
Ở chiều ngược lại, số bài đạt từ 1 điểm trở xuống tăng từ 87 lên 157 bài, tỷ lệ tăng từ 0,008% lên 0,013%. Dù tăng gần gấp đôi về tỷ lệ, đây vẫn là con số rất nhỏ so với gần 1,2 triệu thí sinh dự thi. Vì vậy, không nên coi đây là hiện tượng bất thường. Sự gia tăng này có thể được lý giải bởi nhiều nguyên nhân. Trước hết, đề thi năm 2026 tiếp tục theo hướng đánh giá năng lực, đòi hỏi học sinh phải đọc hiểu và lập luận thực chất. Những bài làm quá sơ sài hoặc gần như bỏ trắng sẽ rất khó đạt được các tiêu chí tối thiểu để được cho điểm.
Bên cạnh đó, chấm theo rubric cũng khiến việc cho điểm sát hơn. Trước đây, với đáp án và hướng dẫn chấm, một số bài rất yếu vẫn có thể được cộng thêm một vài ý nhỏ nhờ sự linh hoạt của giám khảo. Nay, khi từng mức điểm đều gắn với tiêu chí rõ ràng, những bài không đáp ứng được yêu cầu sẽ khó được gỡ điểm. Vì thế, nhóm bài rất yếu được phản ánh đúng hơn trên phổ điểm. Ngoài ra, số lượng thí sinh năm 2026 cũng tăng thêm khoảng 70.000 em so với năm trước, nên số bài điểm rất thấp tăng nhẹ cũng là điều dễ hiểu.
Nhìn từ các chỉ số thống kê, có thể thấy việc áp dụng chấm thi môn ngữ văn theo rubric đã tạo nên những chuyển biến rõ rệt. Điểm trung bình giảm, tỷ lệ điểm khá giỏi giảm, số bài dưới trung bình tăng và phổ điểm được phân hóa tốt hơn. Đặc biệt, việc không có điểm 10 và số bài điểm rất thấp tăng nhẹ không phản ánh chất lượng học sinh đi xuống, mà cho thấy điểm số đang được trả về đúng với năng lực thực của từng bài làm.
