Giáo dục không nên chỉ đào tạo những "cỗ máy làm bài thi", theo chia sẻ của chuyên gia giáo dục người Anh tại buổi giới thiệu mô hình trường nội trú Ardingly Vương quốc Anh. Ông Craig Lewis, Hiệu trưởng Trường Ardingly Việt Nam, nhấn mạnh thách thức lớn nhất của giáo dục hiện nay là chuẩn bị cho người trẻ năng lực lãnh đạo để thích ứng với thế giới biến động.
Chân dung nhà lãnh đạo trong thời kỳ mới
Ông Craig Lewis dẫn số liệu cho thấy 85% nhà tuyển dụng đang thiếu hụt kỹ năng lãnh đạo ở lực lượng lao động trẻ. Điều doanh nghiệp cần không chỉ là bằng cấp hay kiến thức chuyên môn, mà là khả năng tư duy rõ ràng, kết nối những khác biệt và đưa ra quyết định dưới áp lực.
Cứ 5 người thuộc thế hệ Gen Z thì có một người cảm thấy chưa sẵn sàng cho tương lai. "Theo tôi, họ không phải là những người trẻ thờ ơ. Họ chỉ đang cảm nhận được sức nặng của thế giới và không chắc mình có đủ khả năng để gánh vác. Đó không phải là thất bại của các em, mà là thất bại của chúng ta", ông nói.
Ông nhận định Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để bứt phá với tầng lớp trung lưu mở rộng, khát vọng hội nhập khu vực và nhu cầu nguồn nhân lực thành thạo tiếng Anh, tư duy toàn cầu. Song nếu chỉ có khát vọng mà thiếu năng lực lãnh đạo thì khó đi xa.
Vị hiệu trưởng khẳng định giáo dục Việt Nam có thế mạnh như tỷ lệ biết chữ cao, nền tảng học thuật nghiêm túc và truyền thống coi trọng việc học. Tuy nhiên, hệ thống hiện nay vẫn xoay quanh mục tiêu đạt kết quả cao trong kỳ thi, với phương pháp học thiên về ghi nhớ và tìm đáp án đúng.
"Vấn đề không nằm ở các kỳ thi, mà ở những gì chúng đo lường. Kỳ thi chủ yếu đánh giá khả năng ghi nhớ, tuân thủ và thực hiện hiệu quả, trong khi lãnh đạo đòi hỏi khả năng chấp nhận sự mơ hồ, hành động khi không có đáp án, tư duy sáng tạo và sẵn sàng thay đổi", ông phân tích.
Mô hình giáo dục mới hướng tới nuôi dưỡng phẩm chất lãnh đạo ở mọi học sinh. Những năng lực cốt lõi gồm tầm nhìn toàn cầu, tư duy phản biện, sự thấu cảm, khả năng hợp tác, tinh thần đổi mới và tư duy phát triển bền vững. Trong đó, tầm nhìn toàn cầu là khả năng thấu hiểu khác biệt văn hóa; tư duy phản biện là thói quen đặt câu hỏi "vì sao".
Ông phân biệt cảm thương và thấu cảm: cảm thương là thấy tội nghiệp, còn thấu cảm là đặt mình vào vị trí người khác. Hợp tác giúp kết nối các nhóm khác biệt để tạo ra thay đổi lớn. Tinh thần đổi mới là sẵn sàng thử nghiệm và chấp nhận thất bại. Tư duy bền vững cân nhắc lợi ích thế hệ tương lai.
"Không một năng lực nào trong số đó là bẩm sinh hay phụ thuộc vào xuất thân, quốc tịch hoặc điểm số. Tất cả đều có thể được nuôi dưỡng trong lớp học, bởi những nhà giáo dục tin rằng mọi người trẻ đều có thể trở thành người lãnh đạo", ông Craig Lewis khẳng định.
Nuôi dưỡng thế hệ lãnh đạo
Ông Craig Lewis chia sẻ phương pháp giáo dục từ mô hình nội trú Anh đang được áp dụng. Tỷ lệ học sinh thể hiện rõ chỉ số năng lực lãnh đạo tăng từ 25% trong năm đầu lên 88% sau 5 năm.
Thay đổi bắt đầu từ vai trò giáo viên: thay vì truyền đạt kiến thức, giáo viên cần trở thành người dẫn dắt, đặt câu hỏi nhiều hơn là đưa ra đáp án, tạo không gian tranh luận. Giáo viên cũng cần làm gương về tư duy phản biện và sẵn sàng thay đổi quan điểm.
Nhà trường phải xây dựng môi trường học tập đa dạng, hợp tác với doanh nghiệp, tổ chức xã hội để đưa vấn đề thực tiễn vào lớp học. Đánh giá học sinh cần vượt ra ngoài điểm số, thông qua hồ sơ năng lực, bài thuyết trình và dự án cộng đồng.
Ardingly triển khai các hoạt động như tranh biện, Mô hình Mô phỏng Liên Hợp Quốc (Model United Nations), chương trình học tập gắn với phục vụ cộng đồng (Service Learning), dự án khởi nghiệp, giáo dục trải nghiệm và cố vấn nghề nghiệp.
Bà Alexandra Smith, Tổng Lãnh sự Anh tại TPHCM, cho biết giáo dục Anh hướng đến phát triển con người toàn diện, không chỉ chú trọng tri thức học thuật mà còn nuôi dưỡng thể chất, nghệ thuật, năng lực lãnh đạo và tinh thần cộng đồng. Sự cân bằng đó giúp học sinh trở thành công dân linh hoạt, sẵn sàng hội nhập toàn cầu. Giáo dục cũng là cầu nối văn hóa và trụ cột trong quan hệ hợp tác Anh - Việt.
