Một nghiên cứu quy mô lớn với sự tham gia của hơn 43.000 trường trung học cơ sở (THCS) và trung học phổ thông (THPT) trên toàn nước Mỹ đã đưa ra những kết luận đáng chú ý về tác động của lệnh cấm điện thoại trong trường học. Nghiên cứu được thực hiện bởi các chuyên gia từ các trường đại học danh tiếng như Stanford, Duke và Pennsylvania.
Kết quả nghiên cứu đa chiều
Báo cáo sơ bộ được Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ (NBER) công bố vào ngày 4.5 vừa qua (mặc dù chưa qua bình duyệt) đã chỉ ra rằng lệnh cấm điện thoại mang lại cả tác động tích cực và tiêu cực. Cụ thể, lệnh cấm giúp giảm đáng kể thời gian sử dụng điện thoại của học sinh, đồng thời cải thiện chỉ số sức khỏe tinh thần (well-being) trong những năm tiếp theo. Tuy nhiên, năm đầu tiên triển khai ghi nhận sự gia tăng số vụ vi phạm nội quy và chỉ số well-being sụt giảm.
Nhóm nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp như đối sánh dữ liệu, khảo sát giáo viên, phỏng vấn phụ huynh và học sinh. Trong số các trường tham gia, có hơn 4.600 trường sử dụng túi khóa điện thoại.
Tác động đến điểm số
Về điểm số, nghiên cứu cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa hai cấp học. Ở bậc THPT, điểm toán của học sinh tăng nhẹ, nhưng mức tăng này được đánh giá là khiêm tốn so với các biện pháp giáo dục khác. Ngược lại, ở bậc THCS, điểm toán lại giảm nhẹ. Đối với môn ngữ văn, điểm số ở cả hai bậc học hầu như không thay đổi. Báo cáo nhận định: "Các kết quả trên cho thấy tác động trung bình ở mức gần như bằng 0 có thể là do sự bù trừ giữa tác động tích cực ở bậc THPT và tiêu cực ở bậc THCS."
Ngoài ra, nghiên cứu cũng không tìm thấy bằng chứng cho thấy lệnh cấm điện thoại giúp giảm tình trạng bắt nạt trực tuyến.
Hạn chế của nghiên cứu
Nhóm tác giả thừa nhận nghiên cứu còn một số hạn chế. Thứ nhất, nghiên cứu chỉ đánh giá tác động của lệnh cấm trong tối đa 3 năm, chưa xem xét tác động dài hạn. Thứ hai, nghiên cứu chỉ tập trung vào mô hình cấm điện thoại suốt cả ngày học, chưa xét đến các hình thức hạn chế khác như chỉ cấm trong giờ học hoặc cho phép sử dụng linh hoạt theo yêu cầu của giáo viên. Những vấn đề này cần được nghiên cứu thêm để làm rõ tác động của chính sách phổ biến này.
Bối cảnh tại Việt Nam
Việc hạn chế học sinh sử dụng điện thoại trong trường học đã được triển khai từ nhiều thập kỷ qua, nhưng mức độ thắt chặt ngày càng tăng kể từ sau đại dịch Covid-19. Chính sách này xuất phát từ lo ngại việc tiếp cận liên tục các thiết bị kỹ thuật số, đặc biệt là điện thoại, có thể làm suy giảm kết quả học tập, khả năng tập trung và sức khỏe tinh thần của học sinh.
Tại Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo từ lâu đã không cho phép học sinh sử dụng điện thoại trong giờ học, trừ trường hợp được giáo viên cho phép. Tuy nhiên, học sinh vẫn có thể sử dụng điện thoại trong giờ ra chơi và các hoạt động ngoại khóa. Từ năm 2025, TP.HCM và Hà Nội đã công bố các biện pháp cứng rắn hơn, bao gồm hạn chế sử dụng điện thoại cả trong giờ giải lao, ra chơi hoặc thu điện thoại và trả lại vào cuối giờ học.
Những tín hiệu đáng khích lệ
Giáo sư Thomas Dee từ Trường Sau đại học về Giáo dục của Đại học Stanford, đồng tác giả của báo cáo, chia sẻ với đài NPR rằng các nhà hoạch định chính sách sẽ mắc sai lầm nếu xem kết quả nghiên cứu là lý do để né tránh việc hạn chế học sinh dùng điện thoại. Ông nhấn mạnh: "Dễ hiểu vì sao mọi người hào hứng với lệnh cấm điện thoại, song cần phải nhìn nhận rằng việc xây dựng môi trường học đường không điện thoại một cách hiệu quả sẽ không hề đơn giản hay nhanh chóng. Trải nghiệm năm đầu có thể khá tiêu cực, nhưng các chỉ số cho thấy khi trường dần thích nghi với chính sách mới, những lợi ích thực sự mới bắt đầu phát huy."
Giáo sư Brian Jacob tại Đại học Michigan, một đồng tác giả khác, nhận định với tờ The Epoch Times rằng kết quả nghiên cứu đã gióng lên "hồi chuông cảnh tỉnh" cho chính sách hạn chế điện thoại trong trường học. Tuy vậy, ông cho rằng các trường phổ thông vẫn đang thử nghiệm những phương pháp khác nhau để rút kinh nghiệm, và khả năng trong tương lai sẽ xuất hiện mô hình thực sự giúp cải thiện thành tích học tập.
Các nghiên cứu trước đó
Trước nghiên cứu này, nhiều nghiên cứu quy mô quốc gia khác về lệnh cấm điện thoại cũng đưa ra các kết luận trái ngược. Một nghiên cứu tại Tây Ban Nha công bố năm 2022 cho thấy tình trạng bắt nạt qua mạng giảm đáng kể ở hai khu vực ban hành lệnh cấm, đồng thời điểm toán và khoa học cũng tăng lên. Trong khi đó, một nghiên cứu gần đây tại Na Uy cho thấy học sinh nữ bị cấm dùng điện thoại ở trường trung học có điểm trung bình cao hơn, nhưng lệnh cấm "không có tác dụng" với điểm trung bình của nam sinh, có lẽ vì nữ sinh dành nhiều thời gian hơn cho điện thoại.
