Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội đang trở thành một cuộc đua căng thẳng khi chỉ tiêu vào các trường công lập ngày càng hạn hẹp. Nhiều gia đình không ngần ngại chi trả hàng chục triệu đồng mỗi tháng cho các khoản học thêm, luyện đề và thi thử, tạo áp lực lớn lên cả học sinh và phụ huynh.
Lịch học dày đặc và chi phí tăng cao
Đặt mục tiêu vào trường THPT Phan Huy Chú - Đống Đa, em Tuấn Anh cho biết kết quả khảo sát đầu tháng 4 tại trung tâm luyện thi ở phố Khâm Thiên chưa cao, đặc biệt môn Ngữ văn chỉ ở mức trung bình. Vì vậy, ngoài giờ học trên lớp, em phải học thêm gần như kín tuần, kết hợp cả trung tâm và gia sư cho ba môn. Có những hôm em học hai ca liên tiếp, về nhà vẫn tiếp tục làm bài, luôn trong trạng thái vội vã và mệt mỏi nhưng không dám dừng lại vì sợ không theo kịp.
Phụ huynh của Tuấn Anh chia sẻ gia đình đã thuê gia sư kèm một thầy một trò, xây dựng kế hoạch học tập riêng và tập trung bù đắp những phần kiến thức còn hổng. Mỗi buổi học có giá từ 250.000 đến 300.000 đồng mỗi môn, ngoài ra em còn tham gia các kỳ thi thử tại trung tâm để đánh giá năng lực và điều chỉnh cách học.
Chị Nguyễn Thị Lan ở phường Hoàn Kiếm cho biết con chị học gần như kín tuần, còn phụ huynh thì căng thẳng vì chi phí học thêm ngày càng tăng. Một khóa học trực tiếp mười buổi môn Ngữ văn có học phí khoảng 2,5 triệu đồng, sau giảm còn hơn 2,3 triệu. Tổng tiền học thêm các môn lên tới cả chục triệu đồng mỗi tháng, chiếm gần một nửa thu nhập gia đình.
Anh Trần Văn Hùng ở phường Hà Đông thẳng thắn nhìn nhận việc học thêm gần như là lựa chọn bắt buộc. Các bạn đều học thêm và luyện đề liên tục, nên gia đình anh không thể đứng ngoài. Dù biết con mệt mỏi vì phải ôn luyện suốt ngày đêm, nhưng nếu không học thì sợ không cạnh tranh được. Anh mong tỷ lệ vào trường công cao hơn để giảm áp lực cho cả học sinh và gia đình.
Em Nguyễn Hải, học sinh trường THCS Trần Duy Hưng ở phường Cầu Giấy, luôn trong trạng thái căng thẳng khi phải cạnh tranh với nhiều bạn có điều kiện học tập tốt hơn. Có ngày em học thêm hai ca, ăn uống qua loa để kịp giờ. Di chuyển liên tục khiến em rất mệt, nhưng nếu nghỉ thì sợ tụt lại phía sau. Ngoài khoảng năm giờ học ở trường, phần lớn thời gian còn lại là học thêm và tự học. Nhiều lúc rất mệt nhưng vẫn phải cố luyện đề để tự tin hơn cho kỳ thi sắp tới.
Phương pháp luyện thi bài bản tại các trung tâm
Thầy Vũ Thanh Hòa, giáo viên Ngữ văn trường THPT Thăng Long, đồng thời giảng dạy tại một trung tâm luyện thi, cho biết việc luyện đề được tổ chức bài bản và liên tục ngay từ sớm. Học sinh luyện đề theo dạng đề thi thật hàng tuần, có giáo viên chữa bài chi tiết. Ban đầu, các em làm từng dạng như nghị luận xã hội, nghị luận văn học, thơ, truyện. Sau đó, chuyển sang làm đề tổng hợp không báo trước dạng để rèn phản xạ thực tế.
Ở giai đoạn hai, học sinh phải tự xử lý đề hoàn toàn, sau đó được chấm và chữa kỹ từng phần, từ mở đoạn, triển khai ý đến cách trình bày bài. Nhiều em viết có cảm xúc nhưng bố cục chưa chặt, giáo viên phải chỉnh rất kỹ. Sau mỗi tuần, các em nhận ra điểm yếu và tiến bộ nhanh. Việc chữa bài chi tiết giúp các em biết mình cần sửa gì, qua từng tuần kỹ năng được cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, thầy Hòa nhấn mạnh kỹ năng làm văn không thể hình thành trong thời gian ngắn, môn Văn cần cả quá trình rèn luyện, không thể học cấp tốc mà đạt kết quả tốt.
Áp lực từ tỷ lệ chọi cao và chỉ tiêu hạn chế
Theo thống kê, hơn 124.600 học sinh Hà Nội đã nộp hồ sơ đăng ký dự thi lớp 10, tương đương gần 85% số học sinh tốt nghiệp THCS toàn thành phố. Trong khi đó, các trường THPT công lập chỉ tuyển khoảng 81.500 học sinh, khiến tỷ lệ trúng tuyển chỉ khoảng 55%, mức thấp nhất trong nhiều năm gần đây.
Tỷ lệ chọi tại nhiều trường top đầu rất cao. THPT Yên Hòa có tỷ lệ chọi 1/3,36, THPT Lê Quý Đôn - Hà Đông với tỷ lệ 1/3. Toàn thành phố chỉ còn ba trường có tỷ lệ chọi dưới 1, cho thấy mức độ cạnh tranh đã lan rộng.
Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội nhìn nhận áp lực thi vào lớp 10 xuất phát từ sự chênh lệch kéo dài giữa số học sinh tốt nghiệp THCS và chỉ tiêu vào trường công lập, đặc biệt tại các đô thị lớn. Thành phố đang triển khai nhiều giải pháp như mở rộng mạng lưới trường lớp, tăng chỉ tiêu ở khu vực đông dân, đồng thời đẩy mạnh phân luồng sau THCS để tạo thêm lựa chọn cho học sinh.
Cô Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng trường THCS Chương Dương, cho rằng phụ huynh không nên đợi đến khi con học lớp 9 mới tính chuyện thi lớp 10, mà cần chủ động lựa chọn lộ trình học tập sớm, phù hợp với năng lực của con. Phụ huynh cũng cần cởi mở hơn với các lựa chọn ngoài trường công lập như trường tư thục hoặc học nghề, miễn sao phù hợp với năng lực, định hướng và điều kiện tài chính của gia đình. Thực tế cho thấy nhiều học sinh học nghề vẫn có cơ hội phát triển tốt và đạt được thành công.
Theo các chuyên gia, vấn đề cốt lõi của áp lực thi vào lớp 10 nằm ở sự mất cân đối giữa nhu cầu vào trường công lập và khả năng đáp ứng của hệ thống. Quy mô trường THPT chưa theo kịp số học sinh tốt nghiệp THCS mỗi năm, khiến cửa vào công lập ngày càng thu hẹp. Trong khoảng mười năm trở lại đây, số học sinh tốt nghiệp THCS tăng nhanh, trong khi chỉ tiêu vào trường công lập tăng chậm, làm gia tăng áp lực cạnh tranh. Ở các quận nội thành, tỷ lệ vào công lập chỉ khoảng 30-40%, tạo sức ép lớn lên cả học sinh và phụ huynh.
Để hạ nhiệt cuộc đua, thành phố cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ mở rộng nguồn cung giáo dục đến đa dạng hóa lựa chọn học tập, thay vì dồn áp lực vào một kỳ thi duy nhất. Khi suất học không tăng tương ứng với số học sinh, mọi lời khuyên giảm áp lực trở nên khó khả thi. Cuộc đua vào lớp 10 không chỉ là bài kiểm tra năng lực, mà còn là cuộc cạnh tranh về điều kiện, thời gian và khả năng tài chính của mỗi gia đình.
