Gánh nặng 'thiên chức làm mẹ': Khi cảm xúc bùng nổ và chìa khóa cho gia đình hạnh phúc

Một thống kê đáng chú ý từ Trung Quốc cho thấy: thời gian trung bình mỗi ngày phụ nữ dành cho việc chăm sóc con cái lên tới 4,8 giờ, trong khi nam giới chỉ ở mức 1,5 giờ. Đáng báo động hơn, có tới 76% công việc nuôi dạy con do các bà mẹ gánh vác một mình. Con số này phản ánh sự mất cân bằng trầm trọng trong phân chia trách nhiệm gia đình, tạo ra áp lực khổng lồ lên vai người phụ nữ.

Câu chuyện của một bà mẹ: Chuỗi ngày kiệt quệ không lối thoát

Một bà mẹ giấu tên đã chia sẻ câu chuyện đầy xót xa của mình. Hàng ngày, cô thức dậy từ 6h30 sáng để chuẩn bị bữa sáng, đưa con đi học, rồi vội vã đến công ty làm việc. Nếu tối không phải tăng ca, cô tan làm là lao ngay ra chợ, về nhà nấu ăn, kèm con học bài, và dỗ con ngủ. Trong những ngày công ty yêu cầu tăng ca, sau khi về nhà, cô không chỉ đối mặt với căn bếp lạnh tanh mà còn phải dọn dẹp nhà cửa thêm một lượt nữa. Thời điểm lên giường đi ngủ thường đã là nửa đêm về sáng, khi cơ thể và tinh thần đều rã rời.

Cô từng cố gắng nói chuyện với chồng, mong anh chia sẻ thêm việc nhà và chăm con. Tuy nhiên, những lời đề nghị của cô thường chỉ nhận được câu trả lời mơ hồ hoặc sự thờ ơ. Có lần, đang trong cuộc trò chuyện, chồng cô bảo công ty có việc gấp, rồi vội vã mặc áo đi ra ngoài. Lúc đó đã hơn 9 giờ tối. Đến hơn 2 giờ sáng, anh mới trở về nhà trong trạng thái say khướt, để lại cô một mình với nỗi thất vọng chồng chất.

Cô một mình làm việc nhà, một mình bế con sốt cao đi bệnh viện, một mình xoay xở đủ loại hoạt động thủ công ở trường mẫu giáo. Thân tâm đều kiệt quệ, cô thừa nhận rằng mình cũng muốn kiểm soát cảm xúc, nhưng sự mệt mỏi kéo dài khiến cảm xúc giống như một sợi dây cung đã căng hết mức, chỉ cần một chuyện nhỏ cũng có thể bùng nổ dữ dội.

Những 'kỳ vọng về thiên chức làm mẹ' và xiềng xích vô hình

Xã hội hiện nay thường đặt lên phụ nữ những “kỳ vọng về thiên chức làm mẹ” quá cao, tạo thành gánh nặng tâm lý khổng lồ. Chúng ta thường nghe những câu nói như: “Làm mẹ thì phải dịu dàng, kiên nhẫn”; “Mẹ phải cho con sự đồng hành tốt nhất”; hoặc “Mẹ chính là chỗ dựa lớn nhất cho sự trưởng thành của con”. Những nhãn dán xã hội này giống như xiềng xích vô hình, trói chặt phụ nữ vào vai trò lý tưởng hóa. Họ không dám bộc lộ sự yếu đuối, không dám cho phép bản thân sụp đổ, chỉ có thể giấu kín mọi tủi thân trong lòng. Đến khi không thể chịu đựng thêm nữa, họ buộc phải xả ra bằng cách nổi nóng, quát mắng.

Nhiều người mẹ thường xuyên quát mắng chồng con, thực chất chỉ là đang kêu cứu trong trạng thái bị phớt lờ và vắt kiệt sức lực quá lâu. Hành vi này không xuất phát từ bản tính xấu, mà là hệ quả của một hệ thống quản lý cảm xúc đã quá tải từ lâu.

Cảm xúc bị kìm nén: Kẻ thù thầm lặng của sức khỏe tâm lý

Một nghiên cứu của tiến sĩ tâm lý học Lý Mai Cẩn (Trung Quốc) chỉ ra rằng: cảm xúc bị kìm nén lâu dài sẽ không tự biến mất, mà chỉ bùng phát theo cách dữ dội và khó kiểm soát hơn. Điều này hoàn toàn đúng trong thực tế. Những người phụ nữ hay quát chồng, mắng con không phải sinh ra đã nóng tính, mà là do họ đã chịu đựng quá nhiều áp lực không được chia sẻ.

Một nghiên cứu khác của giáo sư Du Guoliang (Đại học Nhân dân Trung Quốc) cũng rất đáng suy ngẫm. Nhóm nghiên cứu phát hiện rằng: các hành vi giáo dục tiêu cực như trừng phạt nghiêm khắc làm gia tăng đáng kể nguy cơ lo âu và trầm cảm ở trẻ, với mức độ ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm lý lên tới 22,11%. Điều này cho thấy, sự mất kiểm soát cảm xúc của cha mẹ không chỉ làm tổn thương bản thân họ mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến con cái.

Bà mẹ trong câu chuyện trên nhận ra rằng, mỗi lần cô quát con xong, đứa trẻ trở nên nhút nhát hẳn, ban đêm thường tỉnh giấc nhiều lần và ngủ không yên. Có lần, cô nổi giận vì chồng quên mua dầu gội cho con, kết quả là con trai sợ đến mức trốn vào góc sofa, lí nhí nói: “Mẹ đừng giận nữa, sau này con sẽ ngoan, sẽ nghe lời”. Khoảnh khắc đó, cô mới thực sự nhận ra, sự mất kiểm soát cảm xúc của mình đang làm tổn thương những người cô yêu thương nhất – trong đó có chính đứa con bé bỏng.

Tâm lý học khẳng định: cảm xúc giống như lũ lụt, chặn không bằng dẫn. Tuy nhiên, rất nhiều phụ nữ, vì bị trói buộc bởi vai trò và kỳ vọng xã hội, đến cả quyền được “xả lũ” cảm xúc một cách lành mạnh cũng không có. Cuối cùng, họ chỉ có thể để cảm xúc tràn lan một cách bộc phát, gây tổn thương cho những người thân cận nhất. Nói cho cùng, sự bùng nổ của phụ nữ thường bắt nguồn từ việc thiếu giao tiếp kéo dài và nhu cầu không được đáp ứng. Nếu được nhìn thấy, được thấu hiểu, và được chia sẻ, liệu ai lại muốn phải gào thét trong tuyệt vọng?

Ba đặc điểm chung của những gia đình hạnh phúc

Tổng hợp nhiều nghiên cứu về gia đình và trò chuyện với các bà mẹ trong cộng đồng, chúng tôi nhận ra những gia đình hạnh phúc đều có ba đặc điểm nổi bật sau đây. Hãy cùng xem nhà bạn có bao nhiêu điểm nhé!

Chia sẻ bình đẳng trách nhiệm nuôi dạy con: Tạp chí chính thức của AMA – JAMA Pediatrics (2023) chỉ ra rằng: với trẻ từ 0–3 tuổi, nếu người cha dành tối thiểu 30 phút mỗi ngày cho việc đồng hành chất lượng, thì đến 5 tuổi, nguy cơ rối loạn chú ý của trẻ giảm tới 58%. Trong gia đình hạnh phúc, vợ chồng cùng gánh vác việc nuôi con. Người chồng chủ động chia sẻ việc cho ăn, dỗ ngủ, chơi cùng con, giúp người mẹ có không gian thở và nghỉ ngơi. Trẻ con không phải là “con của một người”, nên việc nuôi dạy cũng không thể chỉ do một người gánh vác. Vợ chồng hợp lực, trẻ mới cảm nhận được tình yêu trọn vẹn từ cả cha lẫn mẹ.
Giao tiếp thường xuyên và chất lượng cao: Một nghiên cứu kéo dài 5 năm của nhóm xã hội học tại một trường đại học ở Bắc Kinh cho thấy: các gia đình có mức độ hạnh phúc thuộc top 20% đều có tần suất giao tiếp chất lượng cao. Trong những gia đình đó, vợ chồng thường xuyên chia sẻ cảm xúc, áp lực công việc, và khó khăn trong cuộc sống. Giao tiếp hai chiều giúp khoảng cách giữa hai trái tim gần hơn, đồng thời giúp mỗi người hiểu được sự vất vả của đối phương. Cha mẹ và con cái cũng vậy, giao tiếp bình đẳng giúp cha mẹ hiểu suy nghĩ của con, và giúp con hiểu nỗi khó của cha mẹ.
Bao dung nhiều, chỉ trích ít: Trong gia đình hạnh phúc, mọi người thường bao dung cho những sai sót nhỏ. Nấu ăn mặn tay – không sao, uống thêm nước; cháy nồi – thôi thì ăn “vị than”; con học sa sút – cùng tìm nguyên nhân, lần sau cố gắng tiếp. Không chỉ trích lẫn nhau đòi hỏi mức độ bao dung cao: không đặt câu hỏi “anh phải thế này”, “em phải thế kia”, mà khi có chuyện xảy ra, trước hết đứng vào vị trí của người kia để suy nghĩ và cùng nhau hóa giải. Sự bao dung này tạo nên môi trường an toàn, nơi mọi thành viên cảm thấy được chấp nhận và yêu thương.

Gia đình hạnh phúc rốt cuộc là như thế nào? Chắc chắn không phải là một người nhẫn nhịn để duy trì, mà là cả gia đình cùng chung tay vun đắp. Với trẻ, môi trường trưởng thành tốt nhất là khi bố mẹ yêu thương nhau, gia đình hòa thuận; với vợ chồng, cách ở bên nhau tốt nhất là: tôi hiểu nỗi tủi thân của bạn, bạn thấu nỗi vất vả của tôi, cùng cố gắng, cùng bao dung. Đó chính là nền tảng cho một cuộc sống gia đình viên mãn và bền vững.