4 kiểu trẻ khôn lỏi: Cha mẹ cần uốn nắn sớm để tránh hậu quả tương lai
Nhiều phụ huynh thường tự hào khi con mình nhanh nhạy, biết tính toán, nhưng theo chuyên gia tâm lý, đây có thể chỉ là "thông minh giả". Giáo sư Lý Mai Cẩn, một chuyên gia tâm lý học nổi tiếng ở Trung Quốc, đã cảnh báo rằng sự lanh lợi quá mức đôi khi che giấu những lỗ hổng kìm hãm sự phát triển lâu dài của trẻ. Cha mẹ cần sớm nhận diện và điều chỉnh nếu con thuộc 4 nhóm dưới đây, nếu không tương lai của trẻ có thể gặp nhiều rắc rối.
1. Trẻ thích khôn lỏi, dùng tiểu xảo để trốn tránh trách nhiệm
Những đứa trẻ này thường giỏi quan sát và phản ứng nhanh, nhưng lại dùng khả năng đó để né tránh nghĩa vụ. Chẳng hạn, chúng có thể bịa lý do ốm đau khi chưa làm bài tập, đổ lỗi cho người khác khi mắc sai lầm, hoặc cướp công trong làm việc nhóm. Nhiều cha mẹ vô tình tán dương hành vi này là "linh hoạt", nhưng thực chất đây là sự lệch lạc giá trị. Theo tâm lý học, "hiệu ứng cửa sổ vỡ" cho thấy nếu không chấn chỉnh kịp thời, thói quen xấu sẽ trở nên khó bỏ. Sự thông minh thực sự nằm ở tinh thần trách nhiệm và thái độ trung thực, không phải những mánh khóe vụn vặt.
2. Trẻ tham lợi lộc nhỏ, dễ hình thành thói quen xấu
Một số trẻ có xu hướng "cầm nhầm" đồ vật nhỏ ở cửa hàng hoặc chiếm phần hơn khi chia sẻ với bạn bè. Đáng lo ngại, nhiều phụ huynh khi biết chuyện lại không nghiêm khắc, thậm chí khen ngợi con "có năng lực". Tâm lý học gọi đây là "hiệu ứng dốc trượt": một khi trẻ nếm trái ngọt từ hành vi sai trái mà không bị ngăn cản, ranh giới đạo đức sẽ dần bị xói mòn. Hạt giống tham lam gieo từ nhỏ có thể lớn thành thói quen chiếm đoạt, dẫn đến nguy cơ phạm pháp khi trưởng thành. Cha mẹ nên dạy con hiểu rằng lợi ích phải được lấy bằng đúng đạo nghĩa.
3. Trẻ "giả vờ" nỗ lực, tự lừa dối bản thân
Sự nỗ lực kém hiệu quả thậm chí còn nguy hiểm hơn lười biếng, vì nó gây lãng phí thời gian và tạo thói quen tự lừa dối. Biểu hiện điển hình là trẻ ngồi học lâu, thức khuya nhưng kết quả không cải thiện, do tâm trí không tập trung hoặc vừa học vừa làm việc riêng. Việc "giả vờ nỗ lực" khiến trẻ rơi vào ảo tưởng đã cố gắng, trong thực tế lại không tiếp thu được kiến thức. Lâu dần, trẻ mất khả năng nhìn nhận vấn đề và không thể nâng cao năng lực bản thân.
4. Trẻ nói nhiều làm ít, thiếu kỷ luật và kiên trì
Kiểu trẻ này thích thể hiện, hứa hẹn lớn lao nhưng lại lười bắt tay vào hành động. Ví dụ, trẻ có thể tuyên bố đạt điểm cao trong kỳ thi nhưng không chịu học bài. Theo tâm lý học nhận thức, hành vi này bắt nguồn từ "ảo tưởng tự mãn", nơi trẻ khao khát sự công nhận qua lời nói mà thiếu kỷ luật. "Thuyết tự tin vào năng lực bản thân" chỉ ra rằng những đứa trẻ "nói được không làm được" thường xây dựng sự tự tin trên trí tưởng tượng, dễ bỏ cuộc khi đối mặt khó khăn thực tế.
Sự thông minh thật sự phải đi đôi với điềm tĩnh và trách nhiệm. Nếu phát hiện con có biểu hiện "thông minh giả", cha mẹ cần bình tĩnh định hướng, giúp con quay về quỹ đạo chân thành và bền bỉ. Chỉ với những bước đi vững chãi, trẻ mới đạt được thành công bền vững trong tương lai.
