Khái niệm "đi làm" đang thay đổi. Thay vì thức dậy đúng giờ, chen chúc đến văn phòng, chấm công và ngồi vào bàn, ngày càng nhiều người mở laptop ở quán cà phê, không gian làm việc chung, quê nhà, thậm chí một quốc gia khác. Sự thay đổi không chỉ về địa điểm, mà còn về cách nhìn nhận công việc, năng suất và sự hiện diện. Đó là lúc khái niệm work from anywhere (WFA) xuất hiện ngày càng nhiều trong tin tuyển dụng và các cuộc thảo luận.
Work from anywhere là gì? Phân biệt với WFH
Work from anywhere (WFA) dịch theo nghĩa đen là "làm việc từ bất cứ đâu", nhưng khái niệm này không đơn thuần chỉ việc mang laptop đến địa điểm mới. Nhiều người nhầm lẫn WFA với work from home (WFH). WFH cho phép nhân viên làm việc tại nhà, địa điểm vẫn cố định, chỉ chuyển từ công ty sang không gian sống. Trong khi đó, WFA trao quyền linh hoạt hơn: nhà riêng, quán cà phê, coworking space, một thành phố khác hay quốc gia khác, miễn đảm bảo kết nối và hiệu suất.
Quan trọng hơn, WFA phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản trị. Thay vì đánh giá nhân viên qua số giờ ngồi văn phòng hay mức độ "hiện diện", doanh nghiệp chuyển sang đo lường bằng kết quả công việc. Điều quan trọng không còn là bạn ngồi ở đâu, mà là bạn tạo ra giá trị gì.
Đại dịch COVID-19 – chất xúc tác cho làn sóng WFA
Đại dịch COVID-19 thường được xem là cột mốc khiến mô hình làm việc linh hoạt bùng nổ, nhưng thực tế đây chỉ là chất xúc tác. Trước năm 2020, nhiều doanh nghiệp cho rằng làm việc từ xa sẽ giảm năng suất, khó quản lý. Khi đại dịch buộc hàng triệu lao động rời văn phòng, các công ty không còn lựa chọn nào khác ngoài thử nghiệm mô hình này.
Điều bất ngờ là phần lớn doanh nghiệp vẫn duy trì hoạt động nhờ các nền tảng cộng tác trực tuyến như Zoom, Microsoft Teams hay Google Workspace. Không phải mọi công việc đều phù hợp, nhưng trải nghiệm này khiến nhiều doanh nghiệp nhận ra sự hiện diện tại văn phòng không tỷ lệ thuận với hiệu quả công việc.
Khảo sát Work Trend Index của Microsoft với hơn 31.000 người lao động tại 31 quốc gia cho thấy 73% nhân viên mong muốn tiếp tục có lựa chọn làm việc linh hoạt, trong khi nhiều doanh nghiệp đang điều chỉnh chính sách để đáp ứng kỳ vọng mới. Sự phát triển của điện toán đám mây, internet tốc độ cao và các công cụ quản lý dự án trực tuyến cũng giúp khoảng cách địa lý trở nên ít quan trọng hơn.
Tác động đến lựa chọn nơi sống của người trẻ
Có lẽ tác động lớn nhất của WFA không nằm ở công việc, mà ở cách con người sắp xếp cuộc sống. Trong nhiều thập kỷ, nơi ở gần như được quyết định bởi nơi làm việc. Muốn có công việc tốt, nhiều người chấp nhận chuyển đến đô thị lớn, thuê nhà gần văn phòng, dành hàng tiếng di chuyển và thích nghi với nhịp sống đắt đỏ. Với nhiều người trẻ, rời quê lên Hà Nội hay TP.HCM từng là lựa chọn tất yếu để phát triển sự nghiệp.
Nhưng khi WFA phổ biến, mối quan hệ ấy đảo chiều. Thay vì tự hỏi "Mình cần sống ở đâu để có công việc này?", nhiều người trẻ đặt câu hỏi khác: "Mình muốn sống ở đâu?". Đó có thể là thành phố biển có nhịp sống chậm, địa phương có chi phí sinh hoạt dễ chịu, hay trở về quê ở gần gia đình. Khi công việc không gắn với địa điểm cố định, nơi ở trở thành lựa chọn về lối sống thay vì hệ quả của nghề nghiệp.
Sự thay đổi này đặc biệt rõ ở thế hệ trẻ, những người coi chất lượng cuộc sống quan trọng không kém cơ hội thăng tiến. Thay vì đánh đổi nhiều giờ di chuyển hay phần lớn thu nhập cho tiền thuê nhà trung tâm, họ ưu tiên không gian sống, môi trường, sức khỏe tinh thần và thời gian cho bản thân. Một số chuyển về quê nhưng vẫn làm việc cho doanh nghiệp ở Hà Nội hoặc TP.HCM. Một số khác chọn sống tại Đà Nẵng, Quy Nhơn, Nha Trang hay Đà Lạt vì yêu thích khí hậu, thiên nhiên, trong khi công việc vẫn duy trì trực tuyến.
Từ đó, xu hướng "workation" hình thành – kết hợp làm việc và nghỉ dưỡng. Thay vì chờ kỳ nghỉ phép để đi du lịch, nhiều người ở địa điểm mới vài tuần hoặc vài tháng, ban ngày làm việc, ngoài giờ khám phá cuộc sống địa phương. Việc đổi nơi sống không còn đồng nghĩa với đổi công việc.
Thách thức và giới hạn của WFA
WFA đặt ra không ít thách thức. Khi văn phòng có thể ở bất cứ đâu, ranh giới giữa công việc và cuộc sống trở nên mong manh. Email vào buổi tối, tin nhắn cuối tuần, cuộc họp xuyên múi giờ khiến nhiều người có cảm giác "luôn trong trạng thái làm việc". Microsoft gọi hiện tượng này là "Infinite Workday" – ngày làm việc không có điểm kết thúc, khi công việc len lỏi vào mọi khoảng thời gian nhờ thiết bị kết nối.
WFA không đồng nghĩa với làm ít hơn. Mô hình này đòi hỏi tính kỷ luật cao, tự quản lý thời gian và chủ động thiết lập ranh giới giữa công việc và cá nhân. Không phải doanh nghiệp nào cũng chuyển sang WFA, cũng không phải người lao động nào cũng mong muốn làm việc hoàn toàn linh hoạt. Sau làn sóng làm việc từ xa, nhiều công ty đã đưa nhân viên trở lại văn phòng hoặc áp dụng hybrid để cân bằng giữa hiệu quả và kết nối trực tiếp.
Tuy nhiên, sự phổ biến của WFA phản ánh một xu hướng khó đảo ngược: công việc đang dần được đánh giá bằng giá trị tạo ra thay vì địa điểm diễn ra. Có thể trong tương lai, câu hỏi "Bạn làm việc ở đâu?" sẽ ít quan trọng hơn "Bạn có thể làm được gì?" và "Bạn tạo ra kết quả như thế nào?". Đó là thay đổi lớn nhất mà WFA mang lại – không chỉ với doanh nghiệp, mà với cách mỗi người định nghĩa về việc đi làm trong thời đại số.
