Nhiều năm qua, quan niệm uống trà thường xuyên dễ bị sỏi thận khiến không ít người e ngại. Tuy nhiên, theo trang tin Kepu China, các bằng chứng nghiên cứu hiện nay cho thấy nhận định này chưa phản ánh đầy đủ bản chất vấn đề. Uống trà với lượng hợp lý không những không làm tăng nguy cơ sỏi thận mà còn có thể mang lại tác dụng phòng ngừa nhất định.
Cơ chế tác động của trà lên sỏi thận
Lá trà chứa axit oxalic, thành phần tham gia cấu tạo nên sỏi canxi oxalat – loại sỏi thận phổ biến nhất. Tuy nhiên, trà còn chứa nhiều hoạt chất sinh học như polyphenol, caffeine, polysaccharide và sắc tố trà. Những hợp chất này có khả năng thúc đẩy lợi tiểu, chống oxy hóa, giảm tổn thương tế bào, hạn chế sự bám dính của tinh thể lên tế bào biểu mô ống thận, giảm nồng độ axit uric trong máu. Đồng thời, chúng điều hòa hệ vi sinh đường ruột và hội chứng chuyển hóa – những yếu tố liên quan đến quá trình hình thành sỏi.
Quan trọng hơn, bản thân việc uống trà góp phần tăng lượng nước đưa vào cơ thể, trong khi uống đủ nước được xem là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa sỏi thận.
Bằng chứng khoa học: Uống trà giảm nguy cơ sỏi thận
Một nghiên cứu quy mô lớn tại Thượng Hải (Trung Quốc) cho thấy nam giới uống trà xanh trong thời gian dài có nguy cơ mắc sỏi thận thấp hơn so với nhóm không uống trà. Nguy cơ này giảm dần khi lượng trà tiêu thụ mỗi tháng tăng lên.
Các nghiên cứu dịch tễ học khác cũng ghi nhận xu hướng tương tự: lượng trà tiêu thụ càng nhiều thì nguy cơ sỏi thận càng thấp. Cụ thể, uống từ 240 ml trà mỗi ngày trở lên có thể liên quan đến việc giảm 16% nguy cơ hình thành sỏi thận.
Hiệu quả phòng ngừa còn phụ thuộc vào thời gian duy trì thói quen uống trà. Theo một số tài liệu, mức tiêu thụ từ 20 cup-year trở lên có thể giúp giảm 20% nguy cơ sỏi thận, trong khi dưới ngưỡng này chưa ghi nhận ý nghĩa thống kê. Chỉ số cup-year được tính bằng số cốc trà uống mỗi ngày (quy ước 120 ml/cốc) nhân với số năm duy trì thói quen. Ví dụ, uống 2 cốc trà mỗi ngày trong 10 năm tương đương 20 cup-year và có thể giảm 20% nguy cơ hình thành sỏi thận.
Lựa chọn loại trà và cách pha phù hợp
Hàm lượng axit oxalic giữa các loại trà có sự khác biệt. Trà đen có hàm lượng axit oxalic trung bình cao hơn trà xanh, trong khi trà xanh thu hoạch vào mùa thu lại chứa nhiều axit oxalic hơn trà xanh mùa xuân. Về tổng hàm lượng catechin (chất chống oxy hóa mạnh), thứ tự từ cao xuống thấp là: trà xanh, trà vàng, trà ô long, bạch trà, trà đen.
Nhiều chuyên gia khuyến nghị nên ưu tiên trà xanh mùa xuân, hãm trà không quá 5 phút để giảm lượng axit oxalic hấp thu nhưng vẫn thu được nhiều polyphenol có lợi. Với người yêu thích trà đen, việc bổ sung một lượng nhỏ sữa có thể giúp giảm bài tiết axit oxalic qua nước tiểu.
Khái niệm “trà đặc” hay “trà nhạt” hiện chưa có định nghĩa thống nhất. Nếu sử dụng cùng một lượng lá trà, dù pha với nhiều hay ít nước thì khi uống hết, tổng lượng các hoạt chất hấp thu vẫn như nhau. Điều cần quan tâm là lượng lá trà sử dụng và cảm giác dễ uống, không quá đắng chát.
Chế độ ăn mới là yếu tố quan trọng dẫn đến sỏi thận
Các chuyên gia cho biết sỏi thận có liên quan chặt chẽ đến nhiều yếu tố trong chế độ ăn uống hơn là chỉ riêng việc uống trà. Chế độ ăn giàu protein làm tăng nồng độ canxi, axit uric và axit oxalic trong nước tiểu, đồng thời làm giảm pH và hàm lượng citrat – chất ức chế hình thành sỏi. Chế độ ăn nhiều purin (có trong thịt đỏ, hải sản) khiến cơ thể tăng tạo axit uric, không chỉ làm tăng nguy cơ sỏi axit uric mà còn thúc đẩy hình thành axit oxalic nội sinh, từ đó tăng nguy cơ sỏi canxi oxalat.
Đối với thực phẩm giàu axit oxalic (cà tím, khoai tây, súp lơ…), việc hấp thu quá nhiều tạo điều kiện để axit oxalic kết hợp với canxi tạo thành tinh thể canxi oxalat. Ăn quá nhiều muối làm tăng bài tiết canxi và cystin qua nước tiểu, giảm bài tiết citrat, đồng thời thay đổi pH nước tiểu, qua đó tăng nguy cơ hình thành sỏi.
Ngoài chế độ ăn, các thói quen như uống quá ít nước, tự ý dùng thuốc, thường xuyên nhịn tiểu, thức khuya và hút thuốc cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc sỏi thận.
Sáu nguyên tắc dinh dưỡng cho người bị sỏi thận
Theo trang tin Kepu China, người mắc bệnh sỏi thận nên tuân thủ sáu nguyên tắc dinh dưỡng cơ bản:
- Hạn chế thực phẩm nhiều muối: đồ muối, nước chấm, thực phẩm chế biến sẵn (mì ăn liền, xúc xích, lạp xưởng, đồ ăn vặt). Lượng muối mỗi ngày dưới 5g, tương đương chưa đầy một nắp chai bia có gioăng cao su.
- Kiểm soát protein động vật: ưu tiên thịt trắng (cá, gia cầm), hạn chế thịt đỏ (lợn, bò, cừu) khoảng 1–2 bữa mỗi tuần, mỗi lần không quá 50g.
- Uống đủ sữa: khoảng 300 ml mỗi ngày. Chế độ ăn giàu canxi giúp liên kết với axit oxalic trong ruột, giảm hấp thu và bài tiết axit oxalic qua nước tiểu.
- Tăng cường rau xanh và trái cây tươi để bổ sung chất xơ, kali và chất chống oxy hóa.
- Chần thực phẩm giàu axit oxalic (rau chân vịt, rau dền, rau muống, củ niễng, măng mùa đông) qua nước sôi trước khi chế biến để loại bỏ phần lớn axit oxalic.
- Uống nhiều nước: ít nhất 1.500–1.700 ml mỗi ngày, lý tưởng 2.000–3.000 ml, đặc biệt tăng khi thời tiết nóng hoặc hoạt động thể lực cường độ cao.
Theo các bằng chứng hiện có, chưa có cơ sở khoa học để khẳng định uống trà là nguyên nhân gây sỏi thận. Ngược lại, nhiều nghiên cứu ghi nhận việc duy trì thói quen uống trà điều độ có thể góp phần giảm nguy cơ hình thành sỏi. Tin đồn “uống trà gây sỏi thận” đã đơn giản hóa một vấn đề chịu tác động của nhiều yếu tố như chế độ ăn, lượng nước uống, lối sống và tình trạng chuyển hóa của cơ thể. Người dân nên tham khảo ý kiến chuyên gia và dựa trên các bằng chứng khoa học thay vì các nhận định thiếu cơ sở.
Nguồn: Kepu China
