Hơn 66% người trẻ đi ngủ sau 23h, trong đó 20% ngủ sau 0h và 16% sau 1h sáng, theo khảo sát năm 2023 trên 2.000 học sinh, sinh viên tại 80 trường học. Thức khuya, ngủ muộn đang trở thành thói quen phổ biến, âm thầm bào mòn sức khỏe và tích lũy nguy cơ bệnh tật.
Chuỗi thói quen bất lợi từ lối sống 'cú đêm'
Minh Anh (26 tuổi, nhân viên truyền thông tại Hà Nội) thường làm việc đến 2-3 giờ sáng. Cô cho rằng ban đêm là khoảng thời gian yên tĩnh để tập trung. Sau gần một năm duy trì lịch sinh hoạt đảo lộn, mỗi sáng thức dậy dù ngủ đủ thời gian, cô vẫn cảm thấy người rã rời, đầu óc chậm chạp. "Tôi có cảm giác mình ngủ nhưng cơ thể không được nghỉ. Có những ngày ngồi trước máy tính, tôi mất rất lâu mới hoàn thành một việc trước đây chỉ mất vài phút", Minh Anh nói. Cô tăng gần 6 kg trong một năm do thường xuyên ăn đêm với mì gói, đồ ăn nhanh. Khi đi khám vì mệt mỏi kéo dài, bác sĩ cảnh báo các chỉ số chuyển hóa bắt đầu thay đổi.
Trần Gia Khánh (25 tuổi, phường Long Biên, Hà Nội) lại bị cuốn vào những trận game xuyên đêm, kéo theo thói quen ăn uống thiếu lành mạnh với đồ ăn nhanh và nước ngọt.
Tác động tích lũy đến sức khỏe thể chất và tinh thần
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, phục hồi dinh dưỡng và kiểm soát béo phì (Viện Dinh dưỡng Quốc gia), cho biết: "Thức khuya kèm ăn khuya là thói quen nguy hại. Nó làm rối loạn nhịp sinh học, ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa các chất dinh dưỡng như đường, chất béo, chất đạm, đồng thời làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và các bệnh lý liên quan". Nhiều người trẻ hình thành chuỗi thói quen bất lợi như bỏ bữa sáng, ăn nhiều đồ ăn nhanh vào ban đêm, dùng cà phê, nước tăng lực để tỉnh táo, gây căng thẳng kéo dài và rối loạn chuyển hóa.
PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn, nguyên Phó Viện trưởng Viện Phẫu thuật tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết ngủ muộn kéo dài làm thay đổi hormone kiểm soát cảm giác đói - no, tăng cảm giác thèm ăn, tích lũy mỡ, tăng nguy cơ kháng insulin và đái tháo đường type 2. Thiếu ngủ còn ảnh hưởng đến não bộ, gây giảm tập trung, suy giảm trí nhớ, phản ứng chậm. Về lâu dài, rối loạn đồng hồ sinh học liên quan đến lo âu, căng thẳng, trầm cảm. Các bác sĩ cảnh báo việc lặp lại thói quen thức khuya nhiều tháng, nhiều năm là quá trình "tích lũy rủi ro", khiến các bệnh lý tuổi trung niên xuất hiện sớm hơn.
Giải pháp xây dựng nhịp sinh học lành mạnh
Để hạn chế tác động tiêu cực, người trẻ cần xây dựng thời gian ngủ - thức ổn định, ưu tiên ngủ đủ giấc, hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính trước khi ngủ. Bữa tối nên ăn vừa phải, tránh đồ ăn nhanh, nước ngọt, chất kích thích vào ban đêm và duy trì vận động thể chất thường xuyên. Các chuyên gia khuyên cố định giờ ngủ - giờ thức mỗi ngày, tạo không gian ngủ thoáng đãng, yên tĩnh, tắt thiết bị điện tử ít nhất 30 phút trước khi lên giường. Người gặp rối loạn giấc ngủ kéo dài nên đi khám chuyên khoa, tuyệt đối không tự mua thuốc ngủ vì nguy cơ lệ thuộc và biến chứng.
