Dọc các sườn đồi ở bản Huồi Cỏ, xã Nhôn Mai, những vườn đào sai trĩu quả đang vào vụ thu hoạch. Ông Và Bá Sua, Bí thư Chi bộ bản Huồi Cỏ, cho biết cây đào đã xuất hiện tại địa phương hơn 20 năm trước. Ban đầu người dân chỉ trồng rải rác để lấy quả ăn. Khoảng 10 năm trở lại đây, nhận thấy điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp, nhiều hộ dân mạnh dạn mở rộng diện tích, khai thác đào thương phẩm.
Diện tích và sản lượng đào tăng vọt
Hiện toàn bản có hơn 26ha đào, với 40/63 hộ dân trồng đào quy mô 1-3ha. Cây đào đang dần trở thành nguồn thu nhập quan trọng, góp phần cải thiện đời sống người dân. Năm nay trời khô ráo, thuận lợi cho cây đào sinh trưởng, ra hoa đồng loạt và tỷ lệ đậu quả cao. "Đào hầu như không bị rụng quả cho đến vụ thu hoạch nên sản lượng tăng mạnh. Có những cây cho 400-500kg quả", ông Sua cho biết.
Gia đình ông Và Chắn Giờ (SN 1963) là hộ có quy mô lớn nhất bản với khoảng 2,5ha, gần 3.000 gốc đào đang cho thu hoạch. Theo ông Giờ, gia đình ông bắt đầu mở rộng diện tích đào thương phẩm từ hơn 10 năm trước và nhờ khí hậu mát mẻ, đất đồi phù hợp, cây sinh trưởng tốt, cho quả đều, chất lượng ổn định. "Năm nay là vụ đào được mùa nhất từ trước đến nay. Đào sai quả, cây nào cũng trĩu cành. So với năm ngoái bị mưa đá làm hư hại, năm nay bà con rất phấn khởi", ông Giờ nói. Với sản lượng ước đạt 30 tấn và giá bán tại vườn 5.000-6.000 đồng/kg, nguồn thu từ cây đào tiếp tục là trụ cột kinh tế của gia đình ông.
Nỗi lo tiêu thụ và bảo quản
Dù được mùa, niềm vui của người dân Huồi Cỏ chưa trọn vẹn khi đầu ra sản phẩm còn phụ thuộc chủ yếu vào khách mua lẻ và thương lái nhỏ. Ông Sua cho biết giá đào bán tại vườn khoảng 5.000 đồng/kg, trong khi bán trực tiếp cho người tiêu dùng có thể đạt 12.000-15.000 đồng/kg. Việc tiêu thụ vẫn theo cách truyền thống, người dân hái đào vận chuyển xuống khu vực giao cắt với quốc lộ 16 để bán cho khách qua đường.
Đào Huồi Cỏ được đánh giá thơm ngon, ngọt đậm, canh tác hoàn toàn tự nhiên, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, không bọc quả. Điều này cũng dẫn đến tỷ lệ sâu bệnh cao hơn, mẫu mã không đồng đều, thời gian bảo quản ngắn. "Nếu không tiêu thụ nhanh, quả rất dễ hư hỏng", ông Sua lo lắng. Chính đặc tính khó bảo quản này khiến nhiều thương lái lớn e ngại thu mua số lượng lớn.
Kỳ vọng vào sự hỗ trợ
Người dân mong muốn được hỗ trợ kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, bảo quản sau thu hoạch, kết nối thị trường tiêu thụ. "Nếu có thêm giải pháp bảo quản và đầu ra ổn định, cây đào sẽ thực sự trở thành cây làm giàu của người dân Huồi Cỏ", ông Sua kỳ vọng.
Ông Lê Hồng Thái, Chủ tịch UBND xã Nhôn Mai, khẳng định trồng đào là một trong những mô hình sản xuất mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều hộ dân. "Năm nay thời tiết thuận lợi nên sản lượng đào tăng so với năm trước. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất vẫn là khâu tiêu thụ, bảo quản sau thu hoạch", ông Thái nhấn mạnh. Địa phương đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn hướng dẫn người dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong chăm sóc cây trồng, tìm kiếm cơ hội kết nối thị trường, xây dựng thương hiệu cho sản phẩm đào địa phương.
"Chúng tôi mong có thêm doanh nghiệp, hợp tác xã quan tâm thu mua sản phẩm. Khi đầu ra ổn định, cây đào sẽ trở thành hướng phát triển kinh tế bền vững, góp phần nâng cao đời sống người dân vùng cao", ông Thái chia sẻ.
Thu nhập thêm từ đào cành
Ngoài nguồn thu từ quả, cây đào còn mang lại giá trị kinh tế vào dịp cuối năm, người dân bán cành phục vụ nhu cầu chơi Tết. "Nhiều hộ dân trong bản vừa khai thác quả, vừa chăm sóc những gốc đào đẹp để bán cành vào dịp Tết. Tùy quy mô, số lượng cây, mỗi hộ có thể thu thêm 20-30 triệu đồng mỗi năm từ việc bán đào cành", ông Thái cho hay. Theo Chủ tịch UBND xã Nhôn Mai, những năm gần đây nhiều hộ dân đã chú trọng hơn đến việc tạo tán, chăm sóc cây theo hướng vừa cho quả thương phẩm, vừa phục vụ nhu cầu đào cảnh dịp Tết.
