Sự việc xảy ra tại Trung Quốc. Người đàn ông xấu số được nhắc đến là ông Trương, 61 tuổi. Khi hay tin ông Trương qua đời ở tuổi 61, nhiều người hàng xóm không khỏi bàng hoàng. Trong mắt mọi người, ông là hình mẫu của một bệnh nhân tiểu đường lý tưởng: sống điều độ, ăn uống kiêng khem nghiêm ngặt và tuyệt đối tuân thủ phác đồ điều trị.
Suốt 8 năm kể từ ngày được chẩn đoán mắc tiểu đường type 2, ông gần như nói không với mọi thực phẩm ngọt. Dù thèm đến đâu, ông cũng không dám ăn một miếng bánh nhỏ. Rượu bia không động tới, thuốc men uống đúng giờ từng phút. Ai cũng tin rằng với sự kiên trì ấy, ông sẽ kiểm soát tốt bệnh tật và tận hưởng tuổi già khỏe mạnh. Thế nhưng, cuộc đời lại diễn ra theo hướng không ai ngờ tới. Khoảng hai năm gần đây, chỉ số đường huyết của ông bắt đầu mất kiểm soát. Thị lực giảm sút, tay chân thường xuyên tê bì, chức năng thận suy giảm nghiêm trọng đến mức phải chạy thận nhân tạo.
Dù sức khỏe ngày một sa sút, ông vẫn âm thầm chịu đựng và không muốn làm phiền người thân. Cho đến ngày nhập viện cấp cứu vì biến chứng nặng và không qua khỏi, gia đình vẫn không hiểu vì sao một người sống kỷ luật như vậy lại bị bệnh tiểu đường "đánh gục".
Tại viện, sau khi xem xét kỹ hồ sơ sinh hoạt hằng ngày, các bác sĩ mới phát hiện nguyên nhân đáng tiếc. Vấn đề không nằm ở thuốc men hay việc ăn kiêng, mà xuất phát từ những thói quen buổi sáng tưởng như rất tốt cho sức khỏe.
Bác sĩ điều trị cho ông Trương đã thẳng thắn nhận xét: "Với người bệnh tiểu đường, đôi khi ngủ thêm một chút còn tốt hơn duy trì những thói quen sai lầm mỗi sáng."
Những thói quen sáng nguy hiểm
Bật dậy khỏi giường ngay khi vừa thức giấc
Khai thác tiền sử bệnh gia đình ông Trương cho biết ông có thói quen vừa nghe chuông báo thức là lập tức ngồi bật dậy và bắt đầu ngày mới. Tuy nhiên, vào sáng sớm, cơ thể người mắc tiểu đường thường chịu ảnh hưởng của "hiện tượng bình minh" – thời điểm các hormone tự nhiên làm tăng đường huyết được tiết ra mạnh hơn.
Theo các chuyên gia, việc đứng dậy quá đột ngột có thể kích thích hệ thần kinh giao cảm, khiến gan giải phóng thêm glucose vào máu. Hệ quả là đường huyết tăng nhanh trong thời gian ngắn, gây áp lực lớn lên tuyến tụy vốn đã suy yếu. Bên cạnh đó, các chuyên gia khuyến nghị người bệnh nên nằm thư giãn khoảng 1-2 phút sau khi tỉnh giấc, cử động nhẹ tay chân rồi mới từ từ ngồi dậy và rời khỏi giường.
Uống quá nhiều nước mật ong khi bụng đói
Tin rằng mật ong là thực phẩm tự nhiên có lợi cho sức khỏe, ông Trương duy trì thói quen uống một cốc nước mật ong mỗi sáng. Tuy nhiên, với người mắc tiểu đường, đây lại là lựa chọn không phù hợp.
Mật ong chứa lượng lớn glucose và fructose – những loại đường đơn hấp thu rất nhanh vào máu. Khi uống lúc bụng rỗng, đường huyết có thể tăng mạnh chỉ trong thời gian ngắn, khiến cơ thể phải tiết nhiều insulin hơn để xử lý. Nếu tình trạng này kéo dài, khả năng kiểm soát đường huyết sẽ ngày càng khó khăn. Thay vì nước mật ong, các bác sĩ khuyên người bệnh nên bắt đầu ngày mới bằng một cốc nước ấm hoặc nước lọc.
Tập thể dục cường độ cao khi chưa ăn sáng
Ông Trương luôn tin rằng tập luyện càng sớm, càng nặng thì càng giúp hạ đường huyết hiệu quả. Vì vậy, sáng nào ông cũng chạy bộ và tập luyện hơn một giờ đồng hồ khi bụng còn trống rỗng. Trên thực tế, sau một đêm dài, lượng glycogen dự trữ trong cơ thể đã giảm đáng kể. Việc vận động quá sức lúc này có thể gây hạ đường huyết, dẫn đến chóng mặt, tim đập nhanh, vã mồ hôi hoặc thậm chí ngất xỉu.
Khi đó, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách tiết ra các hormone làm tăng đường huyết để tự bảo vệ. Điều này khiến đường huyết liên tục dao động thất thường, gây hại cho tim mạch và mạch máu. Thời điểm vận động phù hợp hơn là khoảng 1-2 giờ sau bữa ăn, với cường độ vừa phải và thời gian khoảng 30 phút.
Ăn sáng quá nhiều tinh bột
Dù tránh hoàn toàn đồ ngọt, bữa sáng của ông Trương lại thường xuyên gồm cháo trắng, bánh bao, quẩy hoặc các món chế biến từ gạo và bột mì tinh luyện. Đây là nhóm thực phẩm có chỉ số đường huyết cao, khiến lượng đường trong máu tăng nhanh sau ăn. Không chỉ vậy, những món ăn này thường tạo cảm giác no trong thời gian ngắn nhưng lại khiến cơ thể nhanh đói trở lại, làm đường huyết dao động liên tục.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, một bữa sáng phù hợp cho người tiểu đường nên cân bằng giữa protein, chất xơ và tinh bột hấp thu chậm. Trứng, sữa đậu nành không đường, rau xanh hoặc ngũ cốc nguyên hạt là những lựa chọn tốt hơn.
Kiểm soát tiểu đường không chỉ là kiêng đường
Câu chuyện của ông Trương là lời cảnh báo rằng việc kiểm soát bệnh tiểu đường không đơn thuần chỉ nằm ở chuyện kiêng đồ ngọt hay uống thuốc đúng giờ. Những thói quen sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt là các hoạt động diễn ra vào buổi sáng, cũng có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng kiểm soát đường huyết và nguy cơ biến chứng.
Đặc biệt, với người mắc tiểu đường, xây dựng lối sống khoa học, vận động hợp lý và duy trì chế độ ăn cân bằng quan trọng không kém bất kỳ loại thuốc nào. Đôi khi, chính những thói quen tưởng như vô hại lại là nguyên nhân âm thầm làm sức khỏe suy giảm theo thời gian.
Ăn nhiều cơm có tốt không?
Cơm trắng là thực phẩm chính trong bữa ăn của người châu Á, tuy nhiên nếu ăn quá nhiều trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ tiểu đường và nhiều rối loạn chuyển hóa.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, cơm trắng chứa nhiều tinh bột tinh chế, dễ chuyển hóa thành glucose trong máu. Khi cơ thể ít vận động, lượng đường dư thừa dễ tích tụ, gây rối loạn đường huyết.
Một nghiên cứu của Trường Y tế Công cộng Harvard (Mỹ) theo dõi hơn 350.000 người trong 20 năm cho thấy, ăn một bát cơm trắng mỗi ngày có thể làm tăng khoảng 11% nguy cơ mắc tiểu đường type 2.
- Tăng nguy cơ tiểu đường: Lượng glucose tăng nhanh sau ăn khiến tuyến tụy phải hoạt động quá mức, lâu dài dễ dẫn đến kháng insulin.
- Dễ gây béo phì và rối loạn chuyển hóa: Ăn dư tinh bột làm tăng tích mỡ, kéo theo rối loạn lipid máu.
- Gây mệt mỏi, uể oải: Đường huyết tăng giảm thất thường khiến cơ thể thiếu năng lượng ổn định, dễ mất tập trung.
- Dễ tăng cảm giác thèm ăn: Chế độ ăn nhiều tinh bột nhưng thiếu protein và chất xơ khiến cơ thể nhanh đói trở lại.
- Gây "đói giả": Dù vừa ăn xong vẫn có cảm giác thèm ăn, làm tăng nguy cơ ăn quá mức và tăng cân nhanh.
- Ảnh hưởng tâm trạng: Dao động đường huyết có thể khiến cơ thể dễ cáu gắt, giảm khả năng tập trung.
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyên nên hạn chế cơm trắng, thay bằng ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời kết hợp đầy đủ protein, chất xơ và chất béo lành mạnh để giúp kiểm soát đường huyết và duy trì cân nặng ổn định.
Nghiên cứu của Đại học Ohio một lần nữa cho thấy việc đánh giá một chế độ ăn uống không nên chỉ dựa trên lượng chất béo tiêu thụ. Thay vì tập trung quá mức vào việc cắt giảm chất béo, mỗi người nên chú ý hơn đến lượng tinh bột trong khẩu phần hằng ngày, đặc biệt là các loại tinh bột tinh chế như cơm trắng, bánh mì trắng, mì ăn liền, bánh ngọt và đồ uống nhiều đường. Một chế độ ăn cân bằng với lượng tinh bột hợp lý, kết hợp protein chất lượng cao, chất béo lành mạnh cùng rau xanh và trái cây sẽ là chìa khóa giúp duy trì sức khỏe tim mạch, kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính.
