Mưu sinh nhọc nhằn với nghề bắt cá lia thia ở vùng giáp ranh Tây Ninh
Khi sương sớm còn giăng mờ trên những cánh đồng ở vùng giáp ranh giữa Tây Ninh (trước đây thuộc Long An) và Thành phố Hồ Chí Minh, những người làm nghề bắt cá lia thia đã lục tục mang theo đồ đạc lên đường. Với chiếc rổ tre lớn trên tay, họ dấn thân vào các khu vực rừng tràm và nông trường bỏ hoang để tìm kiếm "vận may" từ sản vật thiên nhiên, một công việc đầy gian nan nhưng cũng ẩn chứa nhiều câu chuyện cảm động.
Những thợ săn cá với hành trình rong ruổi vất vả
Anh Võ Minh Luân, 41 tuổi, sống tại ấp Mỹ Phát, xã Đông Thạnh, tỉnh Tây Ninh, là một người có thâm niên lâu năm trong nghề bắt cá lia thia. Mỗi ngày, từ 6 giờ sáng, anh Luân lại bắt đầu hành trình rong ruổi của mình. Đôi khi anh chỉ cần ra những cánh đồng gần nhà, nhưng cũng có lúc phải lặn lội xuống các tỉnh miền Tây xa xôi để tìm kiếm nguồn cá.
Cách bắt loài cá nhỏ xíu này thật sự rất đặc biệt và đòi hỏi nhiều kỹ năng. Anh Luân giải thích: "Phải đi vòng tròn rồi dậm mạnh chân xuống nước thì cá mới gom vào một chỗ. Vì rong rêu ở đây rất nhiều, nên không thể sử dụng nhủi hay lưới thông thường được". Động tác xoay vòng liên tục dưới cái nắng gắt của miền Nam khiến ngay cả những người khỏe mạnh cũng cảm thấy chóng mặt và nhức đầu. "Có những ngày đi cả ngày trời, tốn kém tiền xăng xe nhưng về tay trắng. Những lúc đó đành chấp nhận, bữa trước đắp qua bữa sau thôi", anh Luân cười hiền hậu dù khuôn mặt in hằn sự mệt mỏi sau một ngày lao động cực nhọc.
Cùng cảnh ngộ với anh Luân là anh Trần Văn Khoa, 30 tuổi. Anh Khoa là lao động chính trong căn nhà cấp 4 đơn sơ, trống trải và không có nhiều vật dụng giá trị. Áp lực cuộc sống đè nặng lên vai người đàn ông trẻ này khi vợ anh đang mang thai, con nhỏ mới 15 tháng tuổi và mẹ già yếu cần được chăm sóc. "Cuộc sống bữa no bữa đói, cứ phải cố gắng làm mướn, làm nông, và vào mùa này thì đi bắt cá lia thia để kiếm thêm chút ít, lo cho vợ con", anh Khoa tâm sự một cách chân thành.
Nghĩa tình sâu nặng giữa những cánh đồng bưng
Mặc dù đây là công việc mang tính cạnh tranh cao vì "lộc trời" có hạn, nhưng những người làm nghề bắt cá lia thia ở vùng này lại sống với nhau bằng tình cảm chân chất và sự nhường nhịn đáng quý. Ông Nguyễn Văn Khanh, 61 tuổi, là người lớn tuổi nhất trong nhóm, dù phải chạy xe hơn 100 km sang tận Đồng Tháp (trước đây thuộc Tiền Giang) để tìm cá, vẫn luôn giữ nụ cười lạc quan trên môi.
Điều đáng trân trọng nhất chính là sự nhường nhịn và hỗ trợ lẫn nhau giữa những người lao động. Trên những cánh đồng vắng vẻ, khi gặp đồng nghiệp, họ không tranh giành chỗ tốt mà thường dừng lại để hỏi thăm sức khỏe và động viên nhau tiếp tục cố gắng. Sự đồng cảm giữa những phận người nghèo khó đã biến những buổi lao động mệt nhọc trở nên ấm áp hơn, tạo nên một tình đồng nghiệp đẹp đẽ.
Dụng cụ chính để bắt cá là những chiếc rổ tre lớn và thau nhựa. Người bắt phải đi vòng tròn quanh các lùm cỏ để gom cá về một chỗ, một kỹ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn và sức khỏe. Có những lúc họ phải xoay vòng đến mức "chóng mặt", nhưng khi đưa rổ xuống vớt cá lại thấy trống rỗng, khiến công sức bỏ ra dường như vô ích.
Tại khu vực này, có hàng chục hộ gia đình đang duy trì nghề bắt cá lia thia như một nguồn thu nhập chính. Ngoài cá lia thia, họ còn bắt thêm các loại thủy sản khác như bù niễng và con chân mày (còn gọi là ăn mày) để bán kèm, tăng thêm thu nhập. Dù thu nhập rất bấp bênh, có ngày được vài trăm nghìn đồng, có ngày không kiếm được đồng nào, nhưng đây chính là chiếc phao cứu sinh quan trọng cho những gia đình không có tư liệu sản xuất hay công việc ổn định.
Sợi dây gắn kết từ hũ mắm đồng quê ấm áp
Điểm đến cuối ngày của các thợ săn cá là cơ sở mắm chua Út Lớn do bà Đoàn Thị Út điều hành. Bà Út vốn cũng xuất thân từ gia đình đi bắt cá lia thia đồng, nên bà thấu hiểu hơn ai hết nỗi cực nhọc và khó khăn của bà con lao động.
Bà Út chia sẻ: "Dân ở đây nhiều người còn rất khó khăn, có cha mẹ già yếu, vợ con khờ dại. Vì vậy, hễ họ mang cá về là tôi cân ngay và trả tiền mặt liền để họ có tiền đổ xăng, mua gạo cho ngày hôm sau". Sự đồng cảm sâu sắc của chủ cơ sở cùng với sự cần cù, chịu thương chịu khó của người lao động đã tạo nên một sợi dây liên kết bền chặt, kéo dài suốt nhiều năm qua, biến nơi đây không chỉ là điểm giao dịch mà còn là chỗ dựa tinh thần.
Sản phẩm mắm cá lia thia Út Lớn không chỉ là một món đặc sản thiên nhiên 100% của vùng đất Đức Huệ (trước đây thuộc Long An, nay là tỉnh Tây Ninh), không chứa hóa chất và thơm nồng vị thính gạo rang, mà nó còn chứa đựng trong đó mồ hôi, hy vọng và cả tình người nồng hậu của những người dân nghèo chất phác. Mỗi hũ mắm là một câu chuyện về sự kiên cường và lòng nhân ái, phản ánh cuộc sống mưu sinh đầy gian truân nhưng cũng rất đỗi ấm áp tại vùng quê này.
