Đội tuyển Na Uy mang theo hơn 1 tấn thực phẩm từ quê nhà tới World Cup
Khi đội tuyển Na Uy đặt chân đến Mỹ dự World Cup 2026, lần đầu tiên sau 28 năm vắng bóng, họ không chỉ mang theo giày đá bóng và áo thi đấu. Họ mang theo cả tấn thực phẩm và một dây chuyền bếp ăn hoàn chỉnh. Theo nhiều nguồn tin thể thao quốc tế, đội tuyển Na Uy đã vận chuyển 300kg cá hồi Đại Tây Dương và cá trắng, 116kg brunost (một loại phô mai nâu đặc trưng của Na Uy) và 6.000 quả cam sang căn cứ huấn luyện tại Đại học North Carolina Greensboro. Đi cùng lô hàng là ba bếp trưởng người Scandinavia, trong đó bếp trưởng chính Aron Espeland đã đồng hành với đội tuyển suốt 35 năm, chịu trách nhiệm nấu bốn bữa ăn mỗi ngày cho đoàn hơn 60 người.
Câu chuyện nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội với những dòng tựa đề nghe có vẻ hài hước, kiểu "Na Uy không tin đồ ăn Mỹ". Nhưng nếu nhìn kỹ, đây không phải chuyện hài. Đây là một quyết định chiến lược, được tính toán kỹ, và nó hé lộ một thứ đáng giá hơn nhiều: tại sao chế độ ăn truyền thống của người Bắc Âu lại được giới thể thao đỉnh cao coi trọng đến vậy.
Quyết không để xảy ra rủi ro về tiêu hoá sau 28 năm chờ đợi
Ban huấn luyện Na Uy khẳng định đây không phải vấn đề thị hiếu hay văn hóa, mà là tiêu chí về hiệu suất thi đấu. Bếp trưởng Espeland giải thích đơn giản: họ muốn dùng nguyên liệu Na Uy tốt nhất mà họ tin tưởng, và việc phục vụ được điều đó vào những thời điểm quan trọng là điều họ tự hào. Lý do khoa học đằng sau cũng rất rõ ràng. Khi một vận động viên đột ngột thay đổi chế độ ăn trong thời gian ngắn, cơ thể có thể phản ứng tiêu cực: rối loạn tiêu hóa, giấc ngủ kém, giảm khả năng tập trung. Với một giải đấu kéo dài nhiều tuần, ở cách nhà hàng chục nghìn cây số, bất kỳ xáo trộn nhỏ nào trong dạ dày cũng có thể ảnh hưởng đến phong độ trên sân. Ban huấn luyện Na Uy không muốn đánh cược cơ hội hiếm hoi sau 28 năm chờ đợi vào một rủi ro có thể tránh được hoàn toàn.
Điều thú vị là chính thực đơn họ mang theo — cá béo, phô mai lên men, trái cây tươi — lại là bản tóm tắt hoàn hảo của một chế độ ăn đang được khoa học dinh dưỡng săn đón: Nordic diet, hay còn gọi là "ăn kiểu Viking".
Nordic diet, hay "ăn kiểu Viking" là gì?
Nordic diet (chế độ ăn Bắc Âu) là mô hình ăn uống truyền thống của các nước Scandinavia: Na Uy, Thụy Điển, Đan Mạch, Phần Lan và Iceland. Mô hình này được hệ thống hóa lại vào khoảng năm 2004 dưới tên gọi "New Nordic Diet" (chế độ ăn Bắc Âu mới), với mục tiêu vừa bảo vệ sức khỏe cộng đồng, vừa thân thiện với môi trường. Về bản chất, Nordic diet có nhiều điểm tương đồng với chế độ ăn Địa Trung Hải (Mediterranean diet) nổi tiếng, nhưng được điều chỉnh theo nguyên liệu bản địa vùng lạnh.
Các thành phần chính bao gồm: Cá béo vùng biển lạnh như cá hồi, cá trích, cá thu, cá tuyết — nguồn cung cấp omega-3 hàng đầu thế giới; ngũ cốc nguyên hạt như lúa mạch đen, lúa mạch, yến mạch; rau củ chịu lạnh như bắp cải, cà rốt, củ cải, khoai tây; quả mọng vùng ôn đới như việt quất, dâu rừng, lý chua đen; dầu hạt cải (rapeseed oil) thay thế dầu olive; sản phẩm sữa ít béo và phô mai lên men như brunost. Chế độ này hạn chế thịt đỏ, đường tinh luyện, muối và thực phẩm chế biến sẵn.
Chế độ dinh dưỡng giúp giảm nguy cơ tử vong do tim mạch, bệnh mạch vành, đột quỵ và tiểu đường type 2
Đây là phần quan trọng nhất, vì Nordic diet không chỉ là một xu hướng ăn uống đẹp mắt trên mạng xã hội. Nó đã được nghiên cứu trong nhiều thử nghiệm lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên (randomized controlled trial, loại nghiên cứu có độ tin cậy cao nhất trong y học) suốt gần hai thập kỷ. Trong nghiên cứu NORDIET tại Thụy Điển với 88 người có cholesterol cao, nhóm áp dụng Nordic diet trong 6 tuần cho thấy cải thiện rõ rệt về chỉ số mỡ máu, độ nhạy insulin và hạ huyết áp ở mức có ý nghĩa lâm sàng.
Một bài tổng hợp khác dựa trên 15 bài báo khoa học ghi nhận rằng tất cả các nghiên cứu can thiệp đều cho thấy Nordic diet tác động tích cực đến mỡ máu, trong đó có nghiên cứu ghi nhận mức giảm cholesterol LDL (cholesterol "xấu") lên đến 21%, và ba nghiên cứu khác cho thấy chế độ ăn này giúp hạ huyết áp. Đại học Harvard cũng từng tổng hợp một nghiên cứu quy mô 200 người tại Thụy Điển, Đan Mạch, Iceland và Phần Lan. Kết quả xét nghiệm máu và nước tiểu cho thấy nhóm áp dụng Nordic diet có mức cholesterol thấp hơn và kiểm soát đường huyết tốt hơn so với nhóm ăn theo chế độ thông thường.
Đáng chú ý hơn, một phân tích tổng hợp quy mô lớn công bố trên tạp chí Diabetologia, dựa trên dữ liệu của hơn 1 triệu người tham gia từ 15 nghiên cứu theo dõi dài hạn, cho thấy việc tuân thủ chế độ ăn Bắc Âu liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch nói chung, cũng như giảm nguy cơ tử vong do tim mạch, bệnh mạch vành, đột quỵ và tiểu đường type 2. Nói cách khác: đây không phải marketing. Đây là dữ liệu được kiểm chứng qua nhiều thử nghiệm độc lập ở nhiều quốc gia khác nhau.
Và vì sao nó tốt cho thể lực
Với một vận động viên thi đấu cường độ cao như cầu thủ World Cup, ba yếu tố từ Nordic diet đặc biệt quan trọng. Omega-3 từ cá béo giúp giảm viêm trong cơ thể, hỗ trợ quá trình phục hồi cơ bắp sau những trận đấu căng thẳng liên tiếp, đồng thời có lợi cho chức năng tim mạch, yếu tố sống còn với những pha chạy nước rút và duy trì cường độ suốt 90 phút. Carbohydrate phức hợp từ ngũ cốc nguyên hạt cung cấp năng lượng giải phóng chậm và ổn định, giúp duy trì sức bền trong suốt trận đấu, khác với đường tinh luyện gây tăng giảm năng lượng đột ngột. Vitamin C dồi dào từ 6.000 quả cam hỗ trợ hệ miễn dịch, điều cực kỳ quan trọng khi cả đội sống tập trung trong không gian kín suốt nhiều tuần, nơi một ca bệnh có thể lây lan và ảnh hưởng đến toàn bộ kế hoạch thi đấu.
Đó là lý do tại sao việc Na Uy giữ nguyên thực đơn quen thuộc không phải sự cầu kỳ thừa thãi. Đó là một phần của chiến lược hiệu suất, không khác gì việc tính toán chiến thuật trên sân.
Ai cũng có thể áp dụng vào bữa ăn hằng ngày, không cần là cầu thủ mới ăn được
Tin tốt là bạn không cần phải là Erling Haaland hay có ba bếp trưởng riêng để hưởng lợi từ Nordic diet. Một vài thay đổi đơn giản trong thực đơn hàng tuần đã có thể tạo khác biệt: Ăn cá béo ít nhất 2-3 lần một tuần — cá hồi, cá thu, cá basa, cá ba sa đều là lựa chọn dễ tìm tại Việt Nam, thay thế cho thịt đỏ trong một vài bữa. Chuyển sang ngũ cốc nguyên hạt: thay cơm trắng hoặc bánh mì trắng bằng gạo lứt, yến mạch hoặc bánh mì nguyên cám trong một số bữa ăn. Tăng rau củ theo mùa: rau cải, cà rốt, củ cải đều có sẵn ở chợ Việt Nam và đóng vai trò tương tự rau củ vùng lạnh trong Nordic diet. Dùng dầu thực vật chất lượng tốt: dầu đậu nành, dầu hạt cải hoặc dầu olive thay cho mỡ động vật khi nấu ăn hàng ngày. Ăn quả mọng hoặc trái cây tươi mỗi ngày: không cần đúng loại quả mọng Bắc Âu, các loại trái cây giàu vitamin C và chất chống oxy hóa như cam, ổi, thanh long đều mang lại lợi ích tương tự. Giảm muối và đường tinh luyện: hạn chế đồ ăn chế biến sẵn, nước ngọt và snack công nghiệp, vốn là nhóm thực phẩm Nordic diet chủ động loại trừ.
Câu chuyện Na Uy ship hơn 1 tấn đồ ăn sang Mỹ ban đầu nghe như một chi tiết thú vị bên lề World Cup. Nhưng nhìn sâu hơn, nó là minh chứng sống cho việc các đội tuyển đỉnh cao coi dinh dưỡng là một phần không thể tách rời của chiến lược thi đấu, không kém gì chiến thuật hay thể lực. Bạn không cần một chuyến hàng 300kg cá hồi để bắt đầu. Chỉ cần hiểu rằng những gì người Viking ăn hàng ngày — cá béo, ngũ cốc nguyên hạt, rau củ tươi, ít đường và muối — đã được khoa học chứng minh giúp giảm cholesterol, hạ huyết áp và giảm nguy cơ bệnh tim mạch qua nhiều thử nghiệm lâm sàng độc lập. Đó là một chế độ ăn bền vững, không cần kiêng khem cực đoan, và hoàn toàn có thể áp dụng vào bữa cơm Việt mỗi ngày.
