Nhiều trẻ em ở thành phố dành mùa hè trong các trung tâm thương mại hoặc ở nhà với điện thoại, thay vì vui chơi ngoài trời như trước đây. Hiện tượng này được nhiều phụ huynh gọi là "mùa hè lạnh".
Trẻ em chọn trung tâm thương mại và màn hình
Anh Trần Đức Nhân (32 tuổi), phụ huynh tại Trường tiểu học Nguyễn Thái Bình (Phường Bến Thành, TP.HCM), kể rằng khi hỏi hai con đang học lớp 2 và lớp 5 về kế hoạch hè, cả hai đều trả lời: "Muốn đến trung tâm thương mại". Điều này khiến anh nhớ về tuổi thơ của mình với những buổi trốn ngủ trưa đi bắt ve, đạp xe khắp xóm hay tắm mưa cùng bạn bè. "Còn bây giờ, mùa hè của con gần như gói gọn trong căn hộ chung cư, phòng điều hòa và màn hình điện thoại. Vợ chồng tôi hay ví von là mùa hè… lạnh", anh chia sẻ.
Anh Nguyễn Hoài Việt (36 tuổi, ngụ tại đường Linh Trung, Phường Linh Xuân, TP.HCM) cho biết con trai học lớp 7 của anh từ khi nghỉ hè chỉ xem YouTube và chơi game trong phòng, sau đó chuyển sang xem video ngắn trên mạng xã hội. "Ngày nào con cũng vậy. Cấm điện thoại thì không biết cho con làm gì vì ngoài trời quá nắng", anh nói.
Chị Lê Thị Ánh Tuyết (31 tuổi, ngụ tại chung cư Opal Garden, Phường Hiệp Bình, TP.HCM) lại chọn đưa hai con đến trung tâm thương mại vào cuối tuần. Trẻ chơi khu vận động trong nhà, xem phim, ăn uống rồi về. "Điều hòa mát, an toàn, có bảo vệ, có nhiều trò chơi. Nói thật là phụ huynh như tôi rất yên tâm", chị nói. Nhiều trung tâm thương mại trở thành "điểm tránh nóng" cho trẻ em vào dịp hè, gần như là không gian vui chơi chính.
Nguyên nhân của mùa hè 'lạnh'
Bên cạnh sự tiện lợi, nhiều phụ huynh nhận ra con mình ngày càng ít tiếp xúc với thiên nhiên. Chị Huỳnh Thu Thủy (34 tuổi, làm việc tại HuyLee Studio & Academy, Phường Long Trường, TP.HCM) kể: "Tôi chợt giật mình khi con trai không biết cây phượng là cây gì dù ngày nào cũng nhìn thấy. Con cũng chưa từng bắt cào cào hay thả diều. Những trải nghiệm mà thế hệ tôi xem là bình thường giờ trở nên xa lạ với con".
Nắng nóng kéo dài là nguyên nhân lớn nhất. Nhiệt độ ngoài trời vượt 35-37 độ C khiến phụ huynh ngại cho con ra ngoài. Lo say nắng, tai nạn giao thông, đuối nước và các nguy cơ mất an toàn khác khiến nhiều gia đình chọn giải pháp an toàn nhất là ở trong nhà. Anh Hoàng Đức Phú (34 tuổi, làm việc tại đường Cộng Hòa, Phường Tân Bình, TP.HCM) cho rằng sự hấp dẫn của công nghệ cũng là yếu tố quan trọng. "Trẻ em có thể kết nối với bạn bè, giải trí, học tập chỉ bằng một chiếc điện thoại. Những trò chơi điện tử được thiết kế sinh động, liên tục cập nhật nội dung mới khiến nhiều em khó rời màn hình", anh nói và thêm: "Con nói ở nhà vẫn chơi với bạn vì có thể gọi video hoặc chơi game cùng nhau. Nhưng tôi cảm thấy đó là kiểu kết nối rất khác so với việc gặp mặt trực tiếp".
Điều gì đang mất đi?
Chuyên gia tâm lý Hà Quang Tùng, Trung tâm tư vấn tâm lý Việt Tâm (Phường An Khánh, TP.HCM), nhận định trẻ em cần vận động, khám phá và tương tác xã hội để phát triển toàn diện. "Khi dành quá nhiều thời gian trong không gian khép kín, trẻ có thể gặp các vấn đề về sức khỏe thể chất như thừa cân, béo phì, cận thị. Đồng thời, các kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống và khả năng thích nghi với môi trường thực tế cũng bị ảnh hưởng", ông phân tích. Theo ông, trải nghiệm ngoài trời giúp trẻ học nhiều bài học mà màn hình không thể thay thế: một chuyến dã ngoại dạy trẻ quan sát thiên nhiên, một trận bóng đá giúp trẻ học tinh thần đồng đội, một lần lạc đường trong công viên dưới sự giám sát của người lớn rèn kỹ năng xử lý tình huống.
Chuyên gia tâm lý Đỗ Thị Phương Diễm, Trung tâm phát triển tâm lý Chồi Non (Phường Bình Tiên, TP.HCM), cho rằng không nhất thiết phải đưa trẻ về quê hay tham gia những chuyến du lịch đắt tiền. "Điều quan trọng là tạo cơ hội để trẻ bước ra khỏi màn hình. Phụ huynh có thể bắt đầu từ những việc đơn giản như cùng con đi bộ trong công viên, đạp xe vào buổi sáng sớm, tham gia các hoạt động thể thao hoặc làm vườn", bà chia sẻ.
Thực tế, một số gia đình chọn đưa con đến thư viện, bảo tàng, nhà văn hóa thiếu nhi hoặc tham gia các chương trình trải nghiệm ngắn ngày. Anh Trần Minh Quân (32 tuổi, ngụ tại đường Phạm Văn Bạch, Phường Tân Sơn, TP.HCM) cho biết: "Tôi đăng ký cho con khóa học làm gốm và trồng cây. Ban đầu bé không thích vì quen dùng điện thoại, nhưng sau vài buổi lại rất hào hứng".
Theo các chuyên gia, phụ huynh nên xây dựng quy tắc sử dụng thiết bị điện tử trong dịp hè, không cấm hoàn toàn mà quy định thời lượng hợp lý và khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động khác. "Gia đình có thể cùng con lập 'bản đồ mùa hè' với những mục tiêu cụ thể như đọc sách, học bơi, tham gia hoạt động thiện nguyện, khám phá một địa điểm mới hoặc học một kỹ năng mới. Việc để trẻ tham gia xây dựng kế hoạch sẽ giúp các em cảm thấy hứng thú và có trách nhiệm hơn", bà Diễm nói thêm.
Chuyên gia Hà Quang Tùng nhìn nhận: "Trung tâm thương mại, điều hòa hay các thiết bị điện tử cũng không phải là 'thủ phạm' khiến tuổi thơ thay đổi. Điều cần quan tâm là làm sao để trẻ không bị mắc kẹt hoàn toàn trong những không gian khép kín ấy. Bởi tuổi thơ không chỉ được tạo nên từ những giờ phút giải trí trước màn hình, mà còn từ tiếng cười cùng bạn bè, những lần khám phá thế giới xung quanh, những trải nghiệm thực tế và cả những ký ức giản dị dưới bầu trời mùa hè".
