Theo dữ liệu mới từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) tháng 5 đã tăng 4,2% so với cùng kỳ năm ngoái, đánh dấu mức lạm phát cao nhất trong ba năm qua. So với tháng trước, CPI tăng 0,5%, trong đó chi phí năng lượng chiếm tới 60% mức tăng, chủ yếu do giá dầu và xăng tăng mạnh từ cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran.
Áp lực lạm phát từ năng lượng
Giá năng lượng tăng vọt là động lực chính đẩy lạm phát đi lên, trong khi giá thực phẩm có dấu hiệu hạ nhiệt. Giá thực phẩm nói chung tăng 0,2%, và giá hàng tạp hóa tăng 0,1%, thấp hơn đáng kể so với mức tăng 0,5% và 0,7% của tháng 4. Các số liệu này phù hợp với dự báo của giới phân tích, vốn dự đoán CPI tăng 0,5% trong tháng và lạm phát hàng năm đạt 4,2%, tăng từ mức 3,8% của tháng 4.
Fed đối mặt bài toán khó
Giáo sư Sung Won Sohn từ Đại học Loyola Marymount nhận định: “Mức lạm phát 4,2% là quá cao, nhưng điểm đáng chú ý là phần lớn mức tăng đến từ năng lượng, đặc biệt là xăng dầu, thay vì lan rộng trên toàn bộ nền kinh tế”. Tuy nhiên, CPI lõi - loại trừ giá thực phẩm và năng lượng - chỉ tăng 0,2% so với tháng trước, thấp hơn kỳ vọng. Tính theo năm, CPI lõi đạt 2,9%.
Đây là báo cáo lạm phát đầu tiên kể từ khi ông Kevin Warsh nhậm chức Chủ tịch Fed, thay thế Jerome Powell. Với lạm phát tăng trở lại và thị trường lao động vẫn mạnh, nhiều chuyên gia dự báo Fed sẽ giữ nguyên lãi suất hoặc thậm chí cân nhắc nâng lãi suất trong thời gian tới.
Nhìn chung, tốc độ tăng giá hiện chưa mạnh như tháng 3 và tháng 4, nhưng ba tháng gần đây ghi nhận mức tăng nhanh nhất kể từ giai đoạn tháng 4-6/2022, khi lạm phát Mỹ đạt đỉnh 41 năm. Các nhà kinh tế cho rằng đây là diễn biến đáng lo ngại nhưng khó lặp lại kịch bản năm 2022. Nhiều dự báo cho rằng lạm phát năm nay sẽ đạt đỉnh khoảng 4,5%-5%, thấp hơn nhiều so với mức 9,1% trước đây.
Bà Nancy Van Houten, kinh tế trưởng tại Oxford Economics, nhận định: “Lạm phát có thể sẽ không tăng mất kiểm soát, nhưng vẫn duy trì ở mức cao trong một thời gian. Khả năng cao phải đến năm sau áp lực giá cả mới thực sự hạ nhiệt”.
Nhiều rủi ro lạm phát tích tụ
Bà Diane Swonk, chuyên gia kinh tế của KPMG, cho rằng nền kinh tế Mỹ vẫn đối mặt với nhiều áp lực giá tiềm ẩn, vượt ra ngoài cuộc chiến Trung Đông. “Lạm phát cơ bản vẫn cao và dai dẳng. Đáng lo ngại hơn, phạm vi tăng giá đang mở rộng trở lại”, bà nói.
Theo bà Swonk, tác động từ cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran chưa phản ánh hết vào giá cả. Việc eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa đã làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ cùng nhiều nguyên liệu quan trọng khác như kim loại và phân bón. “Chúng ta vẫn chưa cảm nhận hết tác động của cuộc chiến đối với giá thực phẩm. Chi phí phân bón, nhiên liệu diesel, sản lượng cây trồng sụt giảm và tác động của El Nino có thể chỉ bắt đầu xuất hiện từ vụ thu hoạch mùa thu và kéo dài sang năm 2027”, bà nhận định.
Ngoài ra, các vòng thuế quan mới dự kiến triển khai trong mùa hè này, cùng với tác động dây chuyền của giá dầu cao lên vận tải và đóng gói, có thể tiếp tục tạo áp lực tăng giá. “Vẫn còn rất nhiều áp lực tiềm ẩn trong hệ thống”, bà cảnh báo.
Một số thị trường mới nổi hiện vẫn đối mặt với tình trạng gián đoạn phân phối, khiến hoạt động sản xuất bị đình trệ và làm gia tăng áp lực nguồn cung đối với các mặt hàng như dầu ăn và quần áo. Bên cạnh đó, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đang góp phần đẩy giá điện, linh kiện điện tử và phần mềm tăng cao.
Thu nhập thực tế tiếp tục giảm
Cú sốc giá năng lượng mới nhất đang làm trầm trọng thêm tác động tích lũy của nhiều năm lạm phát cao. Trong khi đó, tiền lương không theo kịp đà tăng giá. Theo số liệu mới nhất, tiền lương thực tế - đã điều chỉnh theo lạm phát - giảm tháng thứ hai liên tiếp. Mức giảm trong tháng 5 là 0,7%, sâu hơn mức 0,3% của tháng trước. Xu hướng này có thể tiếp tục làm suy yếu sức mua của người tiêu dùng Mỹ, vốn là động lực quan trọng của nền kinh tế.
Bà Swonk nhấn mạnh: “Năm 2026 không phải năm 2022, nhưng điều đó không có nghĩa là người dân cảm thấy dễ chịu hơn. Giống như lợi nhuận đầu tư được cộng dồn theo thời gian, lạm phát tích lũy cũng khiến giá cả trở nên ngoài tầm với của rất nhiều người. Và giờ đây, chúng đang tăng tốc trở lại. Đó là lý do khiến nhiều người tiêu dùng cảm thấy tức giận và bất mãn”.
