Từ nương cam Hàm Yên đến đô thị: Những kỵ sĩ chân đất huấn luyện ngựa tiền tỷ
Rời những vườn cam trĩu quả ở Hàm Yên, Tuyên Quang, những chàng trai người Tày, người Mông với kỹ năng cưỡi ngựa bẩm sinh đã xuống các thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên để trở thành huấn luyện viên cho giới chơi ngựa giàu có. Họ được mệnh danh là những "kỵ sĩ chân đất", mang theo kinh nghiệm thực chiến từ vùng cao để thuần hóa những con ngựa ngoại nhập trị giá hàng tỷ đồng.
Hành trình từ núi đá đến trại ngựa đô thị
Trên bãi bồi dưới chân cầu Nhật Tân, Hà Nội, Hoàng Tuấn Tú, 17 tuổi, chân trần thúc nhẹ vào sườn con ngựa tía Ả Rập lai Nga cao hơn 1,7 mét. Con vật lồng lên, hí vang rồi lao đi trong sự ngưỡng mộ của chủ nhân, người thốt lên: "Thằng bé loắt choắt mà cưỡi không cần yên. Kỹ năng của tôi 3 điểm thì cậu ấy phải 10". Tú là người trẻ nhất trong nhóm thanh niên xã Phù Lưu, Hàm Yên tham gia làn sóng di cư này, biến nghề huấn luyện ngựa thành công việc đầy triển vọng.
Vốn là thủ phủ cam sành, Phù Lưu giờ đây được giới chơi ngựa gọi là "làng xuất khẩu kỵ mã". Phong trào nuôi ngựa giải trí, thể thao tại các thành phố lớn bùng nổ đã kéo theo nhu cầu tìm kiếm người huấn luyện và chăm sóc ngựa tăng vọt. Những thanh niên vùng cao, vốn quen với việc "ăn ngủ trên lưng ngựa" thay cho xe máy, trở thành nguồn nhân lực quý giá được săn đón.
Những câu chuyện thành công đầy cảm hứng
Hoàng Văn Toản, 34 tuổi, là một trong những người tiên phong rời nương cam xuống phố. Bốn năm trước, những video cưỡi ngựa điêu luyện trên mạng xã hội đã giúp anh lọt vào mắt xanh của giám đốc một học viện ngựa quy mô lớn ở Hải Phòng. Từ một nông dân chỉ quen với giống ngựa nội thấp bé, Toản đối mặt với cú sốc khi làm việc cùng những con thú cưng trị giá hàng tỷ đồng và các chuyên gia nước ngoài.
"Làm việc với những con ngựa ngoại trị giá lớn và các chuyên gia nước ngoài, tôi mới thấy choáng ngợp. Tôi đã học qua 6 người thầy, mỗi ông một trường phái, bắt buộc mình phải ghi nhớ kiến thức, sau đó áp dụng phù hợp với điều kiện Việt Nam", Toản chia sẻ. Sự kết hợp giữa kỹ năng thực chiến trên núi đá và quy trình đào tạo bài bản phương Tây đã biến anh thành huấn luyện viên dày dạn. Hiện tại, với vị trí tổ trưởng huấn luyện tại một câu lạc bộ ngựa ở Hưng Yên, thu nhập của Toản đạt khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng, và anh đã giới thiệu khoảng 30 thanh niên trong làng xuống làm việc tại các trại ngựa quanh Hà Nội.
Thế hệ Gen Z và bí quyết thuần hóa ngựa bất kham
Khác với lớp đàn anh, Hoàng Tuấn Tú thuộc thế hệ Gen Z, tiếp cận nghề nhanh chóng nhờ năng khiếu bẩm sinh. Biết cưỡi ngựa từ năm lớp 2, Tú từng thồ những sọt cam nặng tạ rưỡi vượt dốc đá tai mèo về bản. Tháng 7/2025, sau khi giành giải nhất một cuộc đua ngựa ở địa phương, cậu được mời về Hà Nội. Nhiệm vụ đầu tiên là thuần hóa Vi - con ngựa ngoại nặng hơn nửa tấn, cực kỳ bất kham.
"Nó không cho ai chạm vào. Tôi phải đuổi nó chạy quanh bãi 20 phút cho mệt lử rồi mới tiến lại làm quen", Tú tiết lộ bí quyết. Chỉ sau một tuần, cậu đã có thể điều khiển Vi theo ý muốn, chứng tỏ khả năng thích ứng và tài năng thiên bẩm.
Nguồn nhân lực "vàng" từ vùng cao
Theo anh Phạm Văn Phúc, sáng lập Câu lạc bộ Kỵ xạ Việt Nam, nài ngựa vùng cao là nguồn nhân lực "vàng" trong ngành huấn luyện ngựa. "Họ có lợi thế phản xạ tự nhiên và sự bền bỉ, thứ rất khó đào tạo trong thời gian ngắn", anh Phúc nhận định và cho biết một nửa nhân sự của câu lạc bộ hiện đến từ xã Phù Lưu.
Nông Văn Nghinh, 36 tuổi, được xem là "anh cả" của nhóm nài ngựa Phù Lưu, cho biết làn sóng di cư này bắt đầu từ năm 2020, khi dịch vàng lá gân xanh tàn phá vùng cam sành. Mất nguồn thu chính, những con ngựa thồ thất nghiệp, và chủ nhân của chúng buộc phải tìm hướng đi mới. Nghinh từng mang 4 con ngựa chiến tốt nhất của mình xuống một khu công nghiệp ở Hưng Yên để phục vụ thú chơi của ông chủ. Sau 4 năm, anh đã thuần hóa thành công đàn ngựa 10 con, bao gồm những giống ngoại nặng tới 800 kg.
Về quê đua ngựa: Niềm tự hào không thể thay thế
Dịp Tết Bính Ngọ, khi hoa đào vừa chớm nở, tiếng khèn gọi bạn đã vang lên nơi phiên chợ cuối năm. Những "kỵ sĩ của nương cam" lại thấy lòng mình xốn xang như có ngựa lồng trong ngực. Nông Văn Nghinh đã xin ông chủ nghỉ phép một tháng về quê để huấn luyện chiến mã mang tên Phi Hồng của mình, chuẩn bị cho hội đua truyền thống của xã. Đây sẽ là đấu trường thu hút hàng trăm tay đua từ khắp các tỉnh Đông Bắc, Tây Bắc, thậm chí cả Thanh Hóa, Nghệ An đổ về tranh tài.
"Dù đi làm thuê cho sếp lớn, lương cao đến đâu, ngày Tết được trở về bản, cưỡi ngựa tung hoành giữa tiếng hò reo của bà con vẫn là cảm giác sung sướng nhất", người nài ngựa 36 tuổi chia sẻ, thể hiện tình yêu quê hương và niềm đam mê bất tận với nghề cưỡi ngựa.
