Tại lễ phát động cuộc thi viết về giáo dục tài chính thông minh do Tạp chí Công dân và Khuyến học tổ chức, nhiều chuyên gia giáo dục, kinh tế và đại diện cơ quan quản lý đã chỉ ra một thực tế đáng chú ý: trẻ em ngày càng tham gia sớm vào các hoạt động tài chính, trong khi kiến thức và kỹ năng về tiền bạc lại chưa theo kịp.
Trẻ em có tiền sớm hơn thế hệ trước
Phần lớn phụ huynh từng cho rằng trẻ con chưa cần học về tiền bạc quá sớm. Tuy nhiên, hiện nay trẻ em có tiền sớm hơn nhiều so với thế hệ cha mẹ, từ tiền mừng tuổi, tiền thưởng cuối năm học, tiền ông bà cho dịp 1/6, sinh nhật, đến tiền tiêu vặt hàng ngày. Cùng với đó là sự phổ biến của điện thoại thông minh và các sàn thương mại điện tử.
Một học sinh trung học cơ sở có thể dành cả buổi tối để săn sale trên Shopee, sử dụng mã giảm giá hay đặt mua đồ dùng qua TikTok. Không ít em chưa hiểu lãi suất là gì nhưng đã biết “mua trước trả sau”, biết theo dõi livestream bán hàng và các video review trên mạng xã hội. Khi việc tiêu tiền trở nên quá dễ dàng, cảm giác về giá trị đồng tiền cũng bị làm mờ đi.
Giáo dục tài chính không phải bẩm sinh
Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Tất Dong, nguyên Phó Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng giám khảo cuộc thi, chia sẻ: “Sinh ra không ai có khả năng tài chính thông minh cả. Nó không phải bẩm sinh, mà phải là cái có sau, phải do giáo dục mà thành”.
Vấn đề nằm ở chỗ nhiều em tiếp cận thế giới tài chính số quá nhanh trong khi kỹ năng tự bảo vệ chưa theo kịp. Một học sinh, sinh viên có thể giỏi ngoại ngữ, giỏi công nghệ, nhưng nếu thiếu kỹ năng tài chính và nhận biết thật-giả, vẫn dễ trở thành nạn nhân của các hình thức lừa đảo trên môi trường số.
Ông Lê Huy Nam, Vụ trưởng Giáo dục, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nhấn mạnh: “Các em có thể rất thành thạo mua hàng online, biết kiếm thêm tiền từ bán hàng, chơi game hay làm nội dung số, nhưng lại chưa hiểu lãi suất, chưa biết lập kế hoạch chi tiêu, đánh giá rủi ro tài chính hay bảo vệ tài khoản cá nhân trên môi trường số”.
Giáo dục tài chính trong nhà trường còn mờ nhạt
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã bắt đầu đưa nội dung kinh tế, hướng nghiệp và trải nghiệm tài chính vào trường học, nhưng phần lớn vẫn phân tán, chưa thành kỹ năng rõ ràng. Nhiều phụ huynh sẵn sàng đầu tư cho con học ngoại ngữ, STEM hay công nghệ từ sớm vì sợ con chậm hơn bạn bè. Tuy nhiên, việc dạy con hiểu giá trị đồng tiền, cách tiêu tiền hay giữ tiền thường bị xem nhẹ, hoặc mặc định “lớn lên khắc biết”.
Cuộc thi khơi dậy nhận thức tài chính cho học sinh
Cuộc thi “Nhà Tài chính và Khởi nghiệp tuổi Teen” năm học 2025-2026 do Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng phối hợp Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo giới trẻ khởi nghiệp (CY2ES) tổ chức đã thu hút hơn 20.000 bài dự thi của học sinh tiểu học và trung học cơ sở trên cả nước. Trong các bài viết, nhiều em chia sẻ về sổ ghi chép tiền mừng tuổi, kế hoạch tiết kiệm mua sách, máy tính hay dành tiền thưởng hỗ trợ gia đình. Có em kể về áp lực mua sắm theo bạn bè trên mạng xã hội, có em lần đầu nhận ra đồng tiền không dễ kiếm.
Đằng sau những câu chuyện ấy là sự dịch chuyển về nhận thức: tư duy “trẻ con chưa cần học về tiền” đang dần nhường chỗ cho quan niệm hiểu biết tài chính là một kỹ năng sống cần được hình thành từ sớm.
