Những bức ảnh check-in tại nhà hàng cao cấp, khách sạn hạng sang hay khoang bay thương gia đang được mua bán trên mạng xã hội để phục vụ nhu cầu "sống ảo".
“Cuộc sống thượng lưu” giá vài nghìn đồng
Những ngày đầu tháng 6, nhiều tài khoản trên Threads thu hút hàng nghìn lượt tương tác, hàng trăm nghìn lượt xem khi rao bán ảnh và video “sống ảo” phục vụ nhu cầu xây dựng hình ảnh cá nhân. Theo ghi nhận, các bộ ảnh được giao dịch chủ yếu là những hình ảnh sang chảnh, mô tả cuộc sống giàu có.
Chỉ với khoảng 5.000 đến 10.000, thậm chí là 1.000 đồng, người mua có thể sở hữu ảnh check-in tại nhà hàng omakase, khách sạn 5 sao, khu nghỉ dưỡng sang trọng, khoang thương gia trên máy bay hay những bức ảnh “đập hộp” hàng hiệu từ các thương hiệu xa xỉ. Một số người bán còn cung cấp video ghi lại toàn bộ trải nghiệm, từ cảnh dùng bữa tại nhà hàng cao cấp, thưởng trà chiều tại khách sạn hạng sang cho đến nghỉ dưỡng tại các resort nổi tiếng.
Nhiều tài khoản quảng cáo rằng ảnh chỉ bán cho một khách hàng duy nhất nhằm đảm bảo tính độc quyền và tránh bị phát hiện sử dụng chung nội dung. Điều đáng chú ý là những nội dung được săn đón nhiều nhất lại không phải ngẫu nhiên. Omakase, trà chiều, golf, khách sạn 5 sao hay khoang máy bay thương gia đều là những trải nghiệm mang tính biểu tượng. Những trải nghiệm này thường gắn với hình ảnh thành đạt, giàu có và phong cách sống được nhiều người ngưỡng mộ.
Trong số đó, omakase nổi lên như một “ngôi sao” giữa thị trường ảnh “phông bạt”. Khác với một bữa ăn thông thường, omakase được xây dựng như một trải nghiệm mang tính trình diễn. Theo đó, thực khách ngồi trực tiếp trước quầy bếp, quan sát đầu bếp chế biến từng món ăn và thưởng thức thực đơn được quyết định hoàn toàn bởi người đứng bếp. Không gian thường chỉ có vài ghế ngồi. Ánh sáng tập trung vào quầy chế biến. Những lát cá ngừ, bào ngư hay sò điệp được phục vụ riêng lẻ như những tác phẩm thủ công. Chính những điểm này khiến nhiều người xem hình dung omakase là một trải nghiệm đắt đỏ và khác biệt. Và khi giá trị của trải nghiệm ngày càng gắn với khả năng tạo ra nội dung số, việc xuất hiện một thị trường mua bán ảnh dường như là hệ quả khó tránh khỏi.
"Ngành công nghiệp phông bạt"
Trên thực tế, hiện tượng mua bán ảnh sang chảnh không phải là điều mới mẻ. Tại Trung Quốc, hoạt động này đã phát triển trong nhiều năm và được nhiều người gọi là “ngành công nghiệp phông bạt”. Theo South China Morning Post, chỉ với 1 nhân dân tệ, tương đương khoảng 3.500 đồng, người dùng đã có thể mua các bộ ảnh ghi lại cuộc sống xa hoa để đăng tải lên mạng xã hội. Các gói nội dung thường bao gồm hình ảnh du lịch, ẩm thực, sân golf, khu nghỉ dưỡng, xe sang hay những chuyến đi nước ngoài. Một số bộ sưu tập chứa tới hàng nghìn bức ảnh chất lượng cao được phân loại sẵn theo từng chủ đề.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn nằm ở phân khúc cao cấp. Nhiều đơn vị tại Trung Quốc cung cấp dịch vụ được gọi là “cá nhân hóa hồ sơ trực tuyến”. Thay vì bán ảnh có sẵn, họ xây dựng cả một hình tượng giàu có và thành đạt cho khách hàng. Điển hình là một gói dịch vụ có thể có giá gần 4.000 nhân dân tệ, tương đương hơn 14 triệu đồng. Người mua gói dịch vụ được tham gia các buổi chụp hình tại du thuyền, trực thăng, xe sang, sân cưỡi ngựa, hồ bơi cao cấp hoặc nhà hàng dưới nước. Sau hai ngày chụp, khách hàng sở hữu hàng chục bức ảnh được sử dụng dần trong nhiều tháng để tạo dựng hình ảnh doanh nhân thành đạt hoặc người có điều kiện kinh tế.
Không dừng lại ở việc cung cấp hình ảnh, các đơn vị này còn hướng dẫn khách hàng cách đăng bài, xây dựng câu chuyện cá nhân và duy trì hình tượng trên mạng xã hội. Theo những người bán, phần lớn khách hàng sử dụng dịch vụ vì hai mục đích chính. Đó là gây ấn tượng trong các mối quan hệ tình cảm và tạo dựng uy tín trong công việc hoặc kinh doanh. Điều đó cho thấy giá trị của những bức ảnh ngoài nằm ở nhu cầu được công nhận còn đến từ tác động xã hội mà chúng có thể tạo ra. Người mua đôi khi không thực sự muốn sở hữu một tấm ảnh chụp trên du thuyền. Họ muốn sở hữu cảm giác được nhìn nhận như một người đủ khả năng xuất hiện trên du thuyền.
Tranh cãi về ranh giới giữa xây dựng hình ảnh và sống giả tạo
Sự xuất hiện của thị trường ảnh “phông bạt” đã tạo nên nhiều luồng ý kiến trái chiều. Nhiều người đồng tình cho rằng đây đơn thuần là một dịch vụ đáp ứng nhu cầu cá nhân. Họ nhận định mạng xã hội vốn là nơi mỗi người xây dựng hình ảnh theo cách người dùng mong muốn. Việc mua ảnh sang chảnh không khác quá nhiều so với thuê quần áo, thuê studio hoặc thuê nhiếp ảnh gia để có những bức hình đẹp. Một số người thậm chí xem đây là công cụ hỗ trợ cho các nhà sáng tạo nội dung hoặc người kinh doanh trực tuyến trong giai đoạn đầu xây dựng thương hiệu cá nhân khi chưa có đủ điều kiện tài chính để trải nghiệm thực tế.
Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến phản ứng gay gắt rằng dịch vụ này đang cổ xúy cho lối sống giả tạo và làm gia tăng áp lực xã hội. Đặc biệt, khi ngày càng nhiều người đăng tải hình ảnh về những chuyến du lịch đắt đỏ, những bữa ăn xa xỉ hay cuộc sống hoàn hảo, người xem dễ rơi vào trạng thái so sánh bản thân với người khác. Một số ý kiến cũng lo ngại việc sử dụng những hình ảnh không thuộc về mình để xây dựng hình tượng giàu có có thể làm xói mòn niềm tin của xã hội. Hệ quả là người dùng ngày càng khó phân biệt đâu là trải nghiệm thực, đâu là hình ảnh được dàn dựng.
Thậm chí, tại Trung Quốc, một số trường hợp sử dụng hình ảnh sang chảnh để xây dựng hình tượng giàu có nhằm phục vụ mục đích lừa đảo tình cảm, tạo dựng lòng tin trong kinh doanh hoặc đánh bóng hồ sơ cá nhân. Một số trường hợp khác còn rơi vào tình cảnh đụng hàng sau khi biết được nhiều người cùng sử dụng chung những tấm ảnh được quảng cáo là độc quyền.
