Phần 3 của loạt phóng sự 'Bẫy 2' (còn gọi là 'Bẫy kỳ nghỉ') do Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) thực hiện đã lên sóng tối 14/6. Nhà báo Nguyễn Thu Hà, chỉ đạo sản xuất, mở đầu cho biết báo chí không làm thay cơ quan điều tra mà giúp xã hội nhận diện những kiểu bẫy ngày càng đa dạng và kẻ săn mồi ngày càng tinh vi, mong không ai bị dính bẫy nữa.
Nhiều nhân vật trong tập này là nhân viên môi giới nói lời như thể ăn năn hối lỗi, nhưng sau đó lại điềm nhiên tiếp tục đưa nạn nhân từ bẫy này sang bẫy khác. Hai phần phim trước đã tạo sức lan tỏa, cảnh báo rộng khắp. Trên mạng xã hội tràn ngập trạng thái xót xa với các cụ ông, cụ bà là nạn nhân, hoặc phẫn nộ trước hành vi bất chấp đạo đức để lừa gạt, bòn rút đến xương tủy tài sản và tinh thần của hàng trăm người cao tuổi.
Để lượng hóa mức độ nhận thức và cảnh giác trong xã hội về 'bẫy kỳ nghỉ', chúng tôi tiến hành khảo sát trực tuyến từ chiều 10/6 đến chiều 15/6. Câu hỏi đầu tiên: 'Bạn đã từng đọc/nghe/xem về rủi ro lừa đảo từ mô hình sở hữu kỳ nghỉ bị biến tướng chưa?' Kết quả ghi nhận 2.634 lượt trả lời hợp lệ, với gần 60% chọn 'Rồi' và 40% chọn 'Chưa'. Như vậy, trung bình cứ 10 người thì 6 người đã tiếp nhận thông tin về vấn đề này.
Khảo sát được thiết kế trả lời tuần tự và rẽ nhánh. Những người chọn 'Chưa' trả lời hai câu hỏi tiếp; người chọn 'Rồi' có thêm ba câu hỏi.
Kết quả nhóm 'Chưa biết'
Với 535 lượt trả lời, câu hỏi giả định: 'Nếu xuất hiện lời mời chào mua gói sở hữu kỳ nghỉ hoặc dịch vụ tương tự, có điều khoản vừa sở hữu vừa đầu tư sinh lời, bạn chọn phương án nào?' Kết quả: gần 55% từ chối ngay, 28% tìm hiểu thử, 10,5% sẽ mua vì có tiền nhàn rỗi. Đây là bày tỏ quan điểm, không phải hành vi thực tế. Về độ tuổi: 40,3% từ 40-60 tuổi, 31,2% trên 60, 28,5% dưới 40.
Kết quả nhóm 'Đã biết'
Hơn một nghìn người trả lời câu hỏi 2: 'Đã từng bị gọi điện mời chào hoặc tham dự sự kiện về dịch vụ kỳ nghỉ chưa?' Gần một nửa (45,3%) trả lời 'Rồi'. Ở câu hỏi 3, 430 người tham gia 5 lựa chọn về cách ứng xử: 36,0% dự sự kiện nhưng không mua, 34,9% từ chối ngay, 14,2% đã tham gia một gói/dịch vụ, 10,9% tìm hiểu kỹ rồi từ chối, 4,0% không chia sẻ. Trong 60 lượt (14%) cho biết đã tham gia, độ tuổi: 53,5% từ 40-60, 31,3% trên 60, 15,2% dưới 40.
So sánh hai nhóm
Nhóm 'đã biết' (khoảng 1.500 người) có gần 600 người chưa từng bị mồi chài. Họ nhận câu hỏi giả định tương tự. Kết quả từ 491 lượt: 53,4% từ chối ngay, 24,8% có tiền nhàn rỗi nhưng vẫn từ chối (tổng 78,2%), 15,5% tìm hiểu rồi quyết định, 4,3% không nêu quan điểm, chỉ 2,0% sẽ 'xuống tiền' nếu có tiền nhàn rỗi. Như vậy, tỷ lệ từ chối ở nhóm đã biết rất cao (78,2%). Đặc biệt, chỉ 2% sẵn sàng mua, thấp hơn 5 lần so với 10,5% ở nhóm chưa biết.
Sự đối chiếu này cho thấy tầm quan trọng của việc nhận diện bẫy, đúng như mong mỏi của nhà báo Nguyễn Thu Hà: giúp xã hội nhận diện bẫy đa dạng và kẻ săn mồi tinh vi, để không ai bị dính bẫy nữa.
Còn tiếp. Bài sau, chuyên đề 'Insight' sẽ thông tin thêm góc nhìn sâu từ dữ liệu khảo sát ẩn danh.
Ghi chú về phương pháp: Khảo sát trực tuyến, ẩn danh, phi xác suất và thuận tiện. Các lượt tham gia tự nguyện, không kiểm soát cơ cấu tuổi, giới tính, vùng miền hay trình độ. Kết quả không đại diện cho toàn bộ cộng đồng, chỉ phản ánh xu hướng của những lượt tham gia tại thời điểm khảo sát.
