Một bé gái 8 tuổi 4 tháng tại Trung Quốc được gia đình đưa đến bệnh viện kiểm tra vì tăng cân nhanh bất thường. Kết quả thăm khám cho thấy bé nặng 45kg, chỉ số BMI đạt 24,3 - thuộc nhóm béo phì theo tiêu chuẩn dành cho trẻ em. Bác sĩ còn phát hiện vùng cổ xuất hiện gai đen (acanthosis nigricans), bụng có các vết rạn tím. Xét nghiệm cho thấy trẻ bị gan nhiễm mỡ mức độ trung bình, men gan tăng, đường huyết và mỡ máu đều cao, kèm nhiều dấu hiệu của rối loạn chuyển hóa.
Nguyên nhân từ chế độ ăn mất cân đối kéo dài
Qua khai thác chế độ ăn, bác sĩ nhận thấy nguyên nhân không đến từ một món ăn riêng lẻ mà là tổng thể khẩu phần mất cân đối kéo dài. Mỗi bữa sáng, bé thường ăn khoảng 9-10 chiếc bánh bao cùng một bát mì, lượng tinh bột vượt xa nhu cầu ở lứa tuổi. Ngoài ra, trẻ còn thường xuyên uống nước ngọt, ăn nhiều đồ ăn vặt và có thói quen ăn khuya. Theo bác sĩ điều trị, chính việc nạp năng lượng quá mức trong thời gian dài khiến cân nặng tăng nhanh và mỡ tích tụ trong gan.
Không phải bánh bao hay mì là thủ phạm chính
Nhiều người dễ hiểu lầm rằng bánh bao hoặc mì là nguyên nhân trực tiếp gây gan nhiễm mỡ. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết điều đáng lo ngại nằm ở lượng ăn và cách ăn uống kéo dài, chứ không phải bản thân một loại thực phẩm. Tinh bột là nguồn năng lượng cần thiết cho trẻ đang phát triển, nhưng khi khẩu phần vượt quá nhu cầu của cơ thể, đặc biệt nếu kết hợp cùng đồ uống có đường, đồ ăn chế biến sẵn và ít vận động, lượng năng lượng dư thừa sẽ được chuyển hóa thành mỡ tích tụ tại gan và các cơ quan khác. Điều này làm tăng nguy cơ béo phì, gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD), rối loạn lipid máu và kháng insulin.
Cải thiện sức khỏe sau 4 tháng thay đổi lối sống
Bác sĩ xây dựng kế hoạch điều chỉnh chế độ sinh hoạt cho bé gồm: giảm lượng thực phẩm giàu tinh bột trong mỗi bữa, hạn chế nước ngọt, đồ ăn vặt và ăn khuya, duy trì vận động cường độ vừa ít nhất 3-5 buổi mỗi tuần, ngủ đúng giờ và đủ giấc. Sau khoảng 4 tháng, bé giảm được 6,8kg. Kết quả kiểm tra cho thấy gan nhiễm mỡ giảm từ mức trung bình xuống mức nhẹ, men gan trở về bình thường, các chỉ số đường huyết và mỡ máu cũng cải thiện đáng kể.
Gan nhiễm mỡ ở trẻ em đang gia tăng
Theo các chuyên gia, béo phì ở trẻ không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình mà còn làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý chuyển hóa ngay từ nhỏ. Trong đó, gan nhiễm mỡ không do rượu là một trong những biến chứng phổ biến ở trẻ béo phì. Nếu không được phát hiện và kiểm soát sớm, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan hoặc làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đái tháo đường khi trưởng thành. Ngoài ra, béo phì còn có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển xương, dậy thì, chức năng nội tiết và sức khỏe sinh sản sau này.
Dấu hiệu cảnh báo phụ huynh cần lưu ý
Một dấu hiệu thường gặp ở trẻ có nguy cơ rối loạn chuyển hóa là gai đen vùng cổ, nách hoặc bẹn. Các mảng da này thường có màu sẫm, bề mặt dày và hơi nhám. Nhiều phụ huynh nhầm tưởng đây chỉ là vùng da bẩn hoặc sạm nắng, tuy nhiên đây có thể là dấu hiệu của tình trạng kháng insulin và nên được đưa trẻ đi khám để được đánh giá đầy đủ.
Khuyến cáo phòng ngừa béo phì và gan nhiễm mỡ ở trẻ
Để giảm nguy cơ béo phì và các bệnh chuyển hóa, các chuyên gia khuyến nghị phụ huynh: xây dựng khẩu phần cân đối giữa tinh bột, đạm, chất béo lành mạnh, rau và trái cây; hạn chế đồ uống có đường, đồ ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn; khuyến khích trẻ vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày; giảm thời gian sử dụng thiết bị điện tử; duy trì giấc ngủ đủ và đúng giờ; theo dõi cân nặng, chiều cao định kỳ để phát hiện sớm bất thường. Các chuyên gia cũng lưu ý rằng phòng ngừa béo phì nên bắt đầu từ sớm, ngay từ giai đoạn mang thai và những năm đầu đời, thông qua chế độ dinh dưỡng hợp lý và hình thành lối sống lành mạnh cho trẻ.
