Hiện tượng 'bốc hơi' ở Nhật: 80.000 người biến mất mỗi năm vì áp lực
Mỗi năm, hàng chục nghìn người Nhật Bản tự nguyện "bốc hơi", rời bỏ gia đình, công việc và danh tính cũ để trốn chạy khỏi áp lực, nợ nần và những bế tắc không lối thoát. Hiện tượng này, được gọi là johatsu, đã trở thành một phần đáng lo ngại trong xã hội Nhật Bản từ giữa những năm 1990.
Vì sao người Nhật chọn cách 'bốc hơi'?
Từ johatsu, nghĩa là "những người bốc hơi", xuất hiện từ thập niên 1960, ban đầu để chỉ các cặp vợ chồng rời bỏ cuộc hôn nhân không hạnh phúc. Đến những năm 1990, thuật ngữ này quay trở lại trong bối cảnh kinh tế trì trệ và nợ nần gia tăng, khiến nhiều nhân viên văn phòng từ bỏ cuộc sống cũ.
Lý do cho sự biến mất này rất đa dạng:
- Áp lực xã hội và danh dự: Trong xã hội coi trọng thể diện như Nhật Bản, ly hôn hoặc thất bại công khai có thể gây ra sự xấu hổ lớn. Thay vì đối mặt, nhiều người chọn cách biến mất.
- Nợ nần và tài chính: Sau khi bong bóng tài sản sụp đổ vào đầu thập niên 1990, tình trạng việc làm bấp bênh gia tăng, đẩy nhiều người vào cảnh nợ nần và phải trốn chạy khỏi chủ nợ.
- Môi trường làm việc độc hại: Nhiều người lo sợ karoshi (chết vì làm việc quá sức) và muốn thoát khỏi cấp trên hà khắc, coi việc biến mất là lựa chọn ít khắc nghiệt hơn.
- Bạo hành gia đình: Một số người chạy trốn khỏi bạn đời bạo lực hoặc tránh sự đeo bám, tìm kiếm sự an toàn.
Cách thức biến mất và cuộc sống mới
Khi hiện tượng johatsu trở nên phổ biến, các "công ty trốn chạy trong đêm" (yonige-ya) xuất hiện, chuyên hỗ trợ khách hàng rời đi không dấu vết. Họ dọn sạch căn hộ, hủy số điện thoại và chấm dứt hợp đồng điện nước chỉ trong vài giờ, với chi phí dao động từ 50.000 đến 300.000 yen (khoảng 8-50 triệu đồng).
Sau khi biến mất, nhiều người chuyển sang làm những công việc ít gây chú ý như lao công, dọn phòng khách sạn hoặc lao động xây dựng. Tuy nhiên, một số trường hợp rơi vào lao động tình dục hoặc làm việc cho các tổ chức tội phạm, nơi chấp nhận nhân công giá rẻ.
Hậu quả và thách thức trong xã hội
Với những người ở lại, sự biến mất của người thân thường là cú sốc lớn. Nhiều gia đình phải gánh khoản nợ khổng lồ và đối mặt với sự kỳ thị nặng nề từ xã hội. Dù Nhật Bản có hệ thống lưu trữ hồ sơ chặt chẽ, các thành phố lớn như Tokyo và Osaka lại mang đến mức độ ẩn danh cao nhờ mật độ dân số đông và sự tương tác hạn chế giữa hàng xóm.
Hiện tượng này còn được thấy rõ qua nhóm "Toyoko Kids" - những thanh thiếu niên bỏ nhà đi tụ tập ở khu Kabukicho, nhiều em là nạn nhân của bạo hành hoặc bắt nạt. Trong kỷ nguyên kỹ thuật số, việc bảo vệ quyền riêng tư cá nhân chặt chẽ ở Nhật Bản vô tình tạo điều kiện để một số người "lọt khỏi tầm nhìn".
Tương lai của hiện tượng johatsu
Trong bối cảnh xã hội Nhật Bản thay đổi chậm và các cấu trúc công việc vẫn mang tính bảo thủ, hiện tượng johatsu nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn. Thất bại công khai vẫn khó chấp nhận, trong khi nhiều người âm thầm mắc kẹt với nợ nần, áp lực và ít lối thoát. Điều này phản ánh những vấn đề sâu sắc cần được giải quyết để giảm bớt gánh nặng tâm lý và xã hội.
