125 Triệu Người Sống Một Mình: Thực Trạng Xã Hội Khổng Lồ Tại Trung Quốc
Theo báo cáo từ tờ Sixth Tone, việc sống một mình tại các đô thị lớn của Trung Quốc không còn đơn thuần là lựa chọn phong cách cá nhân, mà đã biến thành một thực trạng xã hội với quy mô khổng lồ. Khi sự tự do dần bị thay thế bởi nỗi sợ hãi về một cái chết trong im lặng, 125 triệu cư dân cô độc đang tạo ra một thị trường dịch vụ kỳ lạ và đầy mới lạ, từ những ứng dụng "điểm danh sinh tồn" cho đến các cộng đồng cứu trợ kỹ thuật số.
Nỗi Sợ Vô Hình Giữa Đại Đô Thị
Wang Zheng, một chuyên gia truyền thông 54 tuổi tại Bắc Kinh, sống giữa một đại đô thị với 22 triệu dân nhưng luôn cảm thấy mình vô hình và bị lãng quên. Sau hàng chục năm gắn bó với thủ đô, bà vẫn chật vật tìm kiếm những kết nối sâu sắc trong guồng quay đô thị quá nhanh và hỗn độn. Nỗi sợ lớn nhất của Wang không phải là nghèo khó hay bệnh tật, mà là sự biến mất không ai hay biết, như cách bà mô tả một cách đầy hình ảnh: "trở nên vô hình như một ngọn cỏ ven đường".
Bà Wang chỉ là một mảnh ghép nhỏ trong bức tranh rộng lớn của 125 triệu người đang sống một mình tại Trung Quốc hiện nay. Trên các nền tảng mạng xã hội, họ thường chia sẻ về sự tự do và độc lập của cuộc sống độc thân, nhưng đằng sau những bài đăng tích cực đó là một sự lo âu chung và sâu sắc: Nỗi sợ chết đơn độc, không ai hay biết và không có sự trợ giúp kịp thời khi cần thiết nhất.
Sự Ra Đời Của Các Ứng Dụng "Vị Nhân Sinh"
Chính khoảng trống cảm xúc và nhu cầu an toàn này đã thúc đẩy sự ra đời của những mô hình kinh doanh "vị nhân sinh" đầy sáng tạo và đôi khi gây sốc. Đầu năm nay, một ứng dụng với cái tên gây chấn động là Sileme (nghĩa đen: "Bạn đã chết chưa?") đã bất ngờ vọt lên đứng đầu bảng xếp hạng ứng dụng trả phí của Apple tại Trung Quốc. Hiện đã đổi tên thành Demumu, ứng dụng này đánh trúng tử huyệt của nhóm khách hàng sống một mình bằng cơ chế đơn giản nhưng hiệu quả.
Guo Mengchu, một lập trình viên thuộc thế hệ Gen Z, đã phát triển ứng dụng này như một "phòng tuyến cuối cùng" cho người dùng. Với ngân sách ban đầu chỉ vỏn vẹn 1.500 nhân dân tệ (tương đương 216 USD), ứng dụng hoạt động theo nguyên tắc: Nếu người dùng không thực hiện thao tác "điểm danh" trong hai ngày liên tiếp, hệ thống sẽ tự động gửi email thông báo cho người liên hệ khẩn cấp được chỉ định trước đó.
Theo dữ liệu từ Guo, gần 90% người dùng đăng ký là phụ nữ độc thân từ 25 đến 35 tuổi đang sống tại các thành phố hạng 1 và hạng 2 của Trung Quốc. Trước đó, ứng dụng Shanyan (ra mắt năm 2020) còn tiến xa hơn khi cho phép người dùng soạn sẵn những thông điệp chia tay cuối cùng. Một khi sự ra đi của người dùng được xác nhận thông qua các lớp bảo mật và kiểm tra của hệ thống, những lời trăng trối này sẽ được gửi đi đến người thân.
Thách Thức Y Tế Và Sự Thiếu Thốn Cảm Xúc
Tuy nhiên, công nghệ không phải là liều thuốc vạn năng cho mọi vấn đề. Wang Zheng thừa nhận bà đã do dự khi định cài đặt Demumu vì một câu hỏi cay đắng: "Ai sẽ là người nhận thông báo khẩn cấp của tôi?". Trong một xã hội mà các kết nối gia đình truyền thống đang lỏng lẻo dần, việc tìm kiếm một người liên hệ tin cậy trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Hơn nữa, độ trễ hai ngày của ứng dụng có thể là quá muộn trong các tình huống cấp cứu y tế khẩn cấp.
Thực tế, rủi ro y tế là thử thách khắc nghiệt nhất đối với những người sống một mình. Tại Trung Quốc, nhiều bệnh viện yêu cầu người thân ký cam kết cho các thủ tục gây mê hoặc phẫu thuật, điều này đẩy những người sống độc lập vào thế kẹt khó xử. Bà Wang từng phải thuê một "người đồng hành y tế" trên nền tảng thương mại điện tử Taobao với giá 188 USD chỉ để có người cầm hộ đồ đạc và đáp ứng yêu cầu thủ tục của bệnh viện, dù sự giúp đỡ đó thực tế rất mờ nhạt và thiếu tính nhân văn.
Can Thiệp Của Chính Quyền Và Cộng Đồng
Trong khi người trẻ tìm đến ứng dụng công nghệ, các chính quyền địa phương cũng bắt đầu vào cuộc để bảo vệ nhóm cư dân yếu thế hơn: người già neo đơn. Tại thị trấn Sijng, quận Tùng Giang, Thượng Hải, các thiết bị cảm biến chuyển động miễn phí đã được lắp đặt tại phòng khách của các hộ gia đình cao tuổi. Nếu không phát hiện chuyển động trong một khoảng thời gian nhất định, hệ thống sẽ báo động về trung tâm điều hành để can thiệp kịp thời.
Cộng đồng Yunyi Liucun tại đây còn áp dụng hệ thống quản lý theo mã màu cực kỳ khoa học và chi tiết:
- Mã màu đỏ: Dành cho những người già không có con cái hoặc có con cái đang ở các tỉnh khác hay nước ngoài với tần suất liên lạc từ hai đến ba ngày một lần.
- Mã màu vàng: Áp dụng cho những trường hợp có con cái đang sinh sống tại Thượng Hải.
- Mã màu xanh: Dành cho những người có con cái ở ngay trong quận Tùng Giang với định kỳ liên lạc khoảng một lần mỗi tuần.
Cách tiếp cận này cho thấy một bước chuyển dịch quan trọng trong xã hội: Khi mạng lưới gia đình suy yếu, mạng lưới cộng đồng và chính quyền phải trở thành "người thân" thay thế, đảm bảo an toàn và sự quan tâm cho những cá nhân sống một mình.
Khát Khao Kết Nối Và Giá Trị Của Cuộc Sống Độc Lập
Dù sống một mình mang lại sự tự do tuyệt đối như cách bà Wang ví von là "được làm vua trong vương quốc riêng của mình", nhưng nhu cầu được nhìn thấy, lắng nghe và kết nối cảm xúc chưa bao giờ mất đi. Nhà sáng lập Zhang Mo, người tạo ra trang RedNote mang tên "Just Me", đã nhận được 20.000 lượt theo dõi chỉ sau một đêm kêu gọi mọi người chia sẻ về sự cô độc và trải nghiệm cá nhân.
Cô tin rằng trong một xã hội "nguyên tử hóa", nơi các cá nhân ngày càng tách biệt, sống một mình đã trở thành chuẩn mực mới và con người đang khát khao những kết nối cảm xúc thuần túy hơn là sự trợ giúp vật chất đơn thuần. Tuy nhiên, việc hình thành các cộng đồng hỗ trợ lẫn nhau cho người sống một mình vẫn gặp rào cản tâm lý lớn: Sự xấu hổ và ngại ngùng.
Nhiều người trung niên và cao tuổi vẫn ngại chia sẻ khó khăn thực sự của mình trong các nhóm chat trực tuyến, biến chúng thành nơi tán gẫu vô thưởng vô phạt thay vì mạng lưới cứu trợ hiệu quả và đầy tình người.
Bất chấp những thách thức và nỗi sợ hiện hữu, cuộc sống độc lập vẫn có những giá trị riêng biệt và đáng trân trọng. Nhìn người cha 89 tuổi của mình vẫn sống tự tại và hạnh phúc ở Đại Liên, Wang Zheng tin rằng: "Sống một mình không phải là điều đáng thương, đó là một cam kết sống theo cách mình muốn và tôn trọng sự tự do cá nhân".
Sự thấu hiểu giữa hai thế hệ sống độc lập chính là minh chứng rõ ràng cho một hình thái xã hội mới đang hình thành: Nơi mỗi cá nhân là một thực thể tự do và độc lập, nhưng vẫn cần những sợi dây liên kết vô hình từ công nghệ tiên tiến và lòng trắc ẩn của cộng đồng để không bị lãng quên trong sự im lặng.
