Tháng 5 vừa qua, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam và Công đoàn Đường sắt Việt Nam đã tổ chức một đoàn công tác thực tế dọc tuyến đường sắt miền trung, với sự tham gia của nhiều nhà văn, nhà thơ, nhà báo và nhiếp ảnh gia. Hoạt động ý nghĩa này hướng tới kỷ niệm 145 năm Đường sắt Việt Nam và 80 năm truyền thống ngành, đồng thời tạo cơ hội cho các văn nghệ sĩ gặp gỡ, thấu hiểu đời sống lao động. Qua các cuộc tọa đàm, trò chuyện với nhân chứng lịch sử và người lao động tại Huế, Đà Nẵng, đèo Hải Vân..., nhiều tác phẩm thơ, văn, âm nhạc, nhiếp ảnh đã ra đời. Đặc biệt, sau chuyến đi, các tác phẩm được số hóa và trao lại cho người lao động như món quà tinh thần giàu ý nghĩa, tạo nên sự lan tỏa đẹp giữa người sáng tạo và người truyền cảm hứng.
Món quà công nghệ số đến người lao động
Những ngày đầu tháng 6, kỹ sư, nhiếp ảnh gia Trần Vũ Thành, Chủ tịch Hội Biển đảo Việt Nam, đã thay mặt đoàn văn nghệ sĩ trở lại các đơn vị đường sắt miền trung bằng tàu hỏa. Lần này, bên cạnh việc tiếp tục tác nghiệp và tìm chất liệu sáng tác, anh còn trao những món quà tinh thần thể hiện tình cảm của đoàn. Các tác phẩm văn học nghệ thuật sau chuyến đi được số hóa, trình bày trên những tấm bưu thiếp nhỏ gọn, bắt mắt, gắn mã QR. Chỉ cần quét mã trên điện thoại, người lao động có thể nghe một bài thơ, bài hát hoặc video ca nhạc viết về câu chuyện nghề nghiệp của mình, thậm chí có cả hình ảnh của chính họ được ghi nhận vào tháng trước.
Ý tưởng này xuất phát từ mong muốn giản dị của các văn nghệ sĩ sau những ngày đồng hành cùng người lao động. Họ nhận ra rằng những người lái tàu đưa đoàn tàu xuyên đêm qua đèo dốc, công nhân đầu máy, trưởng tàu, tiếp viên, lực lượng tuần đường, cầu đường, thông tin tín hiệu, gác chắn, máy đẩy đèo hay nhân viên tại các ga đều là những nguyên mẫu đậm chất hiện thực, lấp lánh lý tưởng. Tất cả trở thành nguồn cảm hứng cho các tác phẩm đa dạng về đề tài và thể loại.
Những câu chuyện từ hiện thực lao động
Trong chuyến thực tế, nhiều văn nghệ sĩ đã thực sự xúc động khi tiếp cận đời sống người lao động đường sắt từ khoảng cách rất gần. Đó là căn phòng trực nhỏ heo hút giữa núi đèo, ca làm việc kéo dài trong mưa nắng khắc nghiệt, những bước chân tuần đường bền bỉ dọc theo tuyến ray, những người lái tàu thức trắng đêm đảm bảo an toàn cho mỗi chuyến đi. Công việc thầm lặng nhưng chứa đựng biết bao hy sinh, những câu chuyện gia đình, ký ức nghề nghiệp, niềm tự hào truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác đã mang đến những rung động mộc mạc, chân thành. Điều đó thôi thúc các văn nghệ sĩ cầm bút, bấm máy ảnh hay viết nên những giai điệu mới.
Hành trình đưa tác phẩm trở lại với người lao động là vòng tuần hoàn đẹp của sự đồng cảm và tri ân. Nhiều người lao động khi nhận những tấm bưu thiếp đã không giấu được sự bất ngờ, bởi công việc hằng ngày tưởng chừng bình thường lại trở thành chất liệu đặc biệt với nghệ sĩ. Những phản hồi giản dị mang lại niềm vui đặc biệt cho giới văn nghệ sĩ, bởi đó là tín hiệu cho thấy tác phẩm thực sự tìm được đường trở về với đời sống.
Công nghệ rút ngắn khoảng cách
Hoạt động này cũng cho thấy những khả năng mới trong việc đưa văn hóa, nghệ thuật đến gần hơn với người lao động. Công nghệ số đã giúp rút ngắn khoảng cách giữa người sáng tạo và công chúng. Thay vì phải tìm đọc trên sách báo hay ấn phẩm chuyên ngành, người lao động có thể tiếp cận tác phẩm ngay tại nơi làm việc, trong giờ nghỉ giữa ca hoặc trên những hành trình công tác. Một bài thơ, bản nhạc hay bộ ảnh giờ đây có thể hiện hữu ngay trên chiếc điện thoại, đồng hành cùng họ trong những phút nghỉ ngơi ngắn ngủi. Đáng quý hơn, những tác phẩm giúp người lao động cảm nhận rõ hơn giá trị công việc của mình. Khi thấy hình ảnh bản thân trong tác phẩm, họ càng thấm thía về những tháng năm lặng lẽ bám nghề.
Câu chuyện của nhà văn Nguyễn Xuân Thủy
Một trong những câu chuyện khiến nhiều người nhắc đến là trường hợp nhà văn Nguyễn Xuân Thủy ở Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Khi đoàn công tác đã hoàn thành lịch trình, anh quyết định xin ở lại thêm tại ga Hải Vân Bắc để hòa vào nhịp sinh hoạt của công nhân. Những ngày thâm nhập thực sự, anh cùng ăn, cùng ở, trò chuyện và lắng nghe bao câu chuyện đời nơi đỉnh đèo lộng gió. Nhờ làm dày trải nghiệm, chỉ ít ngày sau khi trở về Hà Nội, nhà văn đã cho ra đời liên tiếp các tác phẩm như phóng sự, truyện ngắn và thơ. Anh em công nhân xúc động khi thấy hình bóng mình trong tác phẩm, và quan trọng hơn, câu chuyện của họ đã được lắng nghe, trân trọng. Những trang báo còn thơm mùi mực in được gửi trao cũng là món quà vô cùng đặc biệt, vừa là sản phẩm sáng tạo, vừa là sự tiếp nối của cuộc gặp gỡ ân tình.
Vòng tuần hoàn nhân văn
Có thể rồi đây, những tấm bưu thiếp ấy sẽ không chỉ nằm lại trong phòng trực hay ngăn tủ cá nhân mà sẽ theo người lao động trở về nhà, đặt trên bàn học của con trẻ, được chuyền tay giữa người thân. Khi quét mã để nghe thơ ca, âm nhạc về công việc của cha mẹ, thế hệ tương lai sẽ hiểu hơn về ngành đường sắt, về nỗi vất vả và niềm tự hào của người lao động khi góp phần giữ cho những đoàn tàu suốt dọc dài đất nước.
Trong nhiều năm, các chuyến đi thực tế thường được xem là điểm khởi đầu của sáng tác. Song, với những người cầm bút hôm nay, đó mới chỉ là một nửa hành trình. Nửa còn lại thuộc về trách nhiệm đưa tác phẩm trở về với nơi đã sinh ra. Chuyện nghề nghiệp, số phận, tâm tư, khát vọng của người lao động cần tiếp tục sống hòa vào cộng đồng, gia đình và ký ức để nối dài giá trị sẻ chia và nhân văn bền vững.
Câu chuyện về vẻ đẹp cuộc sống trở lại với người lao động không phải là việc làm đơn lẻ, mà gợi nhớ đến nhiều vòng tuần hoàn nhân văn đã được ngành đường sắt âm thầm vun đắp. Nhiều cán bộ, người lao động vẫn nhắc về những chuyến công tác đến quần đảo Trường Sa, Nhà giàn DK1 và tàu trên biển, lắng nghe câu chuyện đời thường của cán bộ, chiến sĩ nơi đầu sóng ngọn gió. Từ những cuộc gặp gỡ ấy, nhiều hoàn cảnh gia đình được biết đến. Có những người vợ của cán bộ, chiến sĩ hải quân gặp khó khăn trong cuộc sống. Sau chuyến đi, sự kết nối vẫn tiếp tục, và một số trường hợp đã được ngành đường sắt tiếp nhận vào làm việc tại các đơn vị phù hợp.
Để những cuộc gặp gỡ không dừng lại, phía sau đó là tư duy cởi mở và đầy trách nhiệm của lãnh đạo cùng tập thể ngành đường sắt. Không phải đơn vị nào cũng sẵn sàng dành thời gian, nguồn lực và sự tin tưởng cho các hoạt động văn học nghệ thuật. Với ngành đường sắt, đề xuất của văn nghệ sĩ luôn được tiếp nhận và triển khai nhanh chóng với tinh thần đồng hành thực chất. Thậm chí, có những đề xuất nếu nhìn thuần túy ở góc độ quản trị sẽ khó xếp vào nhóm nhiệm vụ cấp thiết, nhưng với cách nhìn nhận về giá trị con người và bồi đắp văn hóa ngành, đơn vị đã lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt, nhân văn và hiệu quả để một ngày không xa nỗ lực kết thành trái ngọt.
