Sơn Tràng Văn Bàn: Những Người Lặng Lẽ Hạ Cây, Giữ Nhịp Sống Phố Núi
Buổi chiều ở phố núi Văn Bàn, Lào Cai, trôi qua một cách chậm rãi. Ánh nắng nhạt dần hòa cùng làn sương mỏng, bám víu vào sườn đồi và những tán cây còn ướt đẫm sau trận mưa phùn đêm qua. Trong khung cảnh yên bình ấy, nhóm của Trọng xuất hiện với những dụng cụ quen thuộc: cưa máy, dây thừng và những con dao sắc lẹm đã đồng hành cùng họ suốt nhiều năm tháng.
Không Ngại Việc Gì
"Việc gì bọn em cũng làm", Trọng nói, giọng dứt khoát như nhát dao chém vào thân gỗ rừng già. Anh chia sẻ thêm: "Chặt cây, tỉa cành, dọn vườn, dọn bể và cả những việc nặng nhọc không tên. Chúng em không ngại!". Công việc của họ bắt đầu bằng việc cắt thân cây thành từng khúc nhỏ, một quy trình đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm.
Người làm nghề rừng như Trọng ngày nay không còn vào rừng nguyên sinh khai thác gỗ như vài chục năm trước. Rừng đã được bảo vệ nghiêm ngặt, và những cánh rừng xơ xác ngày xưa giờ đã dần hồi sinh với màu xanh mới. Tuy nhiên, những cây cổ thụ ôm không xuể đã vĩnh viễn biến mất. Rừng cần thời gian nghỉ ngơi sau nhiều năm chịu đựng, và những người đi rừng hiểu điều đó hơn ai hết, dù họ ít khi nói ra.
Chuyển Hướng Sang Rừng Trồng
Thay vì xâm nhập rừng già, họ chuyển sang làm việc tại những cánh rừng trồng như keo, quế, xoan... Đây là một thỏa thuận mới giữa con người và đất đai, nơi rừng được khai thác một cách bền vững. Những ngày không phải hạ gỗ, sơn tràng trở về phố núi để thực hiện các công việc lặng lẽ nhưng cần thiết: tỉa cành, hạ những cây ven nhà đã nghiêng ngả lâu ngày trước gió.
Công việc này không treo biển hiệu, nhưng ai cũng biết chỉ có sơn tràng mới đủ kỹ năng để làm một cách an toàn. Trong một buổi chiều cụ thể, chị Phượng và nhóm của Trọng thống nhất hạ hai cây nhãn to và ba cây xoài lớn. Một cây nhãn sát góc bếp có bộ rễ ăn sâu đe dọa móng nhà, một cây khác ngoài vườn bị đẽo vỏ nhưng vẫn cố gắng vươn lên.
Quy Trình Tỉ Mỉ Và Nguy Hiểm
Công việc bắt đầu mà không ai vội vàng hay nói nhiều. Họ đi một vòng quanh vườn, quan sát cây cối, khoảng trống, mái nhà và hướng gió. Sơn tràng không nhìn cây bằng cảm tính; họ phân tích thớ gỗ, độ nghiêng, sức nặng của tán, và lối thoát cho thân cây khi đổ xuống.
Những người thợ bắt đầu bằng việc trèo lên cao, tỉa dần các cành nhỏ. Cành rơi xuống một cách gọn gàng, có chủ ý, tránh va vào mái nhà hay thân cây khác. Khi tán cây đã nhẹ bớt, dây thừng được buộc chặt vào ngọn để định hướng cây đổ. Khó khăn nhất là đảm bảo cây không đổ vào nhà hoặc kéo theo cây xung quanh.
Tiếng cưa máy rền vang, xé toạc không gian yên tĩnh của buổi chiều. "Rầm!" – thân cây đổ xuống, khiến khu vườn rung lên như một cơn địa chấn nhỏ. Không ai reo hò hay vỗ tay; chỉ có những bước chân vội vã di chuyển. Tán cây được hạ trước, sau đó thân cây được cưa thành từng khúc gỗ nhỏ. Mùi nhựa cây tươi ngai ngái lan tỏa khắp khu vườn.
Rủi Ro Và Sự Hy Sinh Thầm Lặng
Trọng tâm sự: "Vất vả, nguy hiểm lắm anh ạ". Anh và đồng nghiệp không có bảo hiểm vì không ai bán cho họ do nghề đầy rủi ro. Nguy cơ ngã, gãy xương luôn thường trực, chưa kể những tai nạn nhỏ như dăm gỗ bắn vào mắt.
Giữa lúc công việc đang dở, một thợ trẻ trong nhóm phải chạy xe xuống trường tiểu học gần đó để đón hai đứa con. Cậu để chúng ngồi đợi ở hiên nhà, dặn dò vài câu rồi lại quay lại làm việc. Hai đứa trẻ nép vào nhau, mắt dõi theo tiếng cưa máy và hình ảnh người bố trên cao – một cảnh tượng quen thuộc trong cuộc sống của chúng.
Từ Lao Động Nặng Nhọc Đến Sự Sáng Tạo
Khi công việc gần hoàn tất, Trọng được nhờ cưa thân gỗ nhãn làm thớt và ghế trụ. Thoắt cái, thân xoài to với đường kính năm sáu chục phân biến thành bàn uống trà. Gỗ vừa hạ chưa kịp trở thành đồ đạc hoàn chỉnh, nhưng đã mang dáng dấp của những buổi trò chuyện thư giãn bên chén trà lưng núi.
Sơn tràng không chỉ đơn thuần hạ cây; họ chuyển đổi một phần của cây sang hình thức sống khác. Từ thân cây thành chiếc thớt, chiếc ghế, cái bàn. Từ lao động nặng nhọc, họ tạo ra không gian để con người nghỉ ngơi, thư giãn.
Nhịp Sống Không Vội Vàng Giữa Phố Núi Đổi Thay
Sơn tràng ngày nay khác xưa, nhưng cốt cách vẫn vậy: hiểu rừng, hiểu cây, và hiểu giới hạn của bản thân. Họ biết khi nào nên dừng lại, khi nào nên rẽ sang hướng khác. Phố núi Văn Bàn đang đổi thay từng ngày với nhiều nhà bê tông và đường sá thuận tiện hơn, nhưng những người như Trọng vẫn âm thầm giữ một nhịp sống chậm rãi, làm việc đến nơi đến chốn rồi lặng lẽ rút lui.
Chiều muộn, khi cưa máy đã tắt và dây thừng được cuộn gọn, họ rửa tay và ngồi xuống sân nhà. Chúng tôi ngồi bên chiếc bàn vừa mới hoàn thành. Không ai nói nhiều; mọi người cùng nhìn ra khoảng vườn sáng hơn, ngắm ánh nắng lùi dần sau đồi cọ Nà Thái in bóng lên màu núi Gia Lan xanh thẫm.
Trong khoảnh khắc ấy, tôi chợt nhận ra: sơn tràng không biến mất. Họ chỉ dịch chuyển, giống như rừng đã từng dịch chuyển. Và giữa rừng trồng và phố núi, họ vẫn đứng đó, lặng lẽ mà vững vàng, như những thân cây được hạ xuống đúng hướng, không làm tổn thương bất cứ thứ gì xung quanh.
