Nhiều người trẻ Trung Quốc sở hữu bằng thạc sĩ, tiến sĩ từ các trường danh giá nhưng phải làm công việc tay chân như shipper, dọn chuồng thú, phản ánh thực trạng thất nghiệp và nghịch lý thị trường lao động. Câu chuyện của Ding Yuanzhao và Mã Nhã là điển hình cho hiện tượng này.
Tiến sĩ 10 lần phỏng vấn thất bại, chạy shipper kiếm sống
Ding Yuanzhao, 39 tuổi, sở hữu bằng cử nhân kỹ thuật hóa học Đại học Thanh Hoa, thạc sĩ năng lượng và tài nguyên Đại học Bắc Kinh, tiến sĩ sinh học Đại học Công nghệ Nam Dương (Singapore) và thạc sĩ đa dạng sinh học Đại học Oxford (Anh). Anh cũng hoàn thành nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Quốc gia Singapore. Tuy nhiên, đến tháng 3/2024, hợp đồng nghiên cứu không được gia hạn. Sau 10 lần phỏng vấn thất bại, anh thất nghiệp vì nhà tuyển dụng Singapore ưu tiên năng lực hơn bằng cấp.
Ding quyết định về nước tìm cơ hội, trong thời gian chờ việc đăng ký làm nhân viên giao đồ ăn tại Bắc Kinh. “Tôi kỳ vọng sẽ tìm được việc đúng chuyên môn, lương tốt. Nhưng rồi tôi lại đi vào ngõ cụt”, anh nói. Nhiều người cho rằng với bằng cấp như vậy, Ding có thể đi dạy, song anh phản bác: “Lên bục giảng mà không có kỹ năng sư phạm vẫn có thể mơ hồ, lúng túng”. Anh cho biết nghề giao đồ ăn không đáng xấu hổ, thu nhập ổn định, giờ giấc linh hoạt, giúp anh duy trì cuộc sống. “Chỉ khi tự nuôi được bản thân, tôi mới có thể chủ động tìm hướng đi mới”, Ding chia sẻ.
Thạc sĩ Cambridge dọn phân thú ở Sở thú Thượng Hải
Mã Nhã, 25 tuổi, tốt nghiệp Đại học Ngoại ngữ Nam Kinh, sau đó du học Anh và có bằng Thạc sĩ Khoa học sinh học tại Imperial College London và Viện Nghiên cứu Thú y thuộc Đại học Cambridge. Thay vì làm cho tập đoàn đa quốc gia, cô chọn làm việc tại Sở thú Thượng Hải. Hàng ngày, cô bắt đầu lúc 8 giờ, kiểm tra khu vực động vật ăn cỏ châu Á, quan sát sức khỏe và hành vi, sau đó dọn dẹp chuồng trại. “Mặc dù phân của động vật ăn cỏ không quá hôi, nhưng số lượng lại rất nhiều. Khi xong việc, cũng vừa đến giờ cho chúng ăn trưa”, cô nói. Buổi chiều, cô kiểm tra sức khỏe động vật, trao đổi với bác sĩ thú y, thuyết minh và theo dõi khách tham quan. Nếu có thay đổi trong khu vực triển lãm, cô tham gia thiết kế và quy hoạch. Trước khi tan ca 5h chiều, cô đưa động vật về chuồng. Hồi mới chăm sóc voi, cô phải nâng những thùng thức ăn đầy cỏ lên độ cao nhất định, công việc vốn dành cho nam giới. Dọn phân cũng là thử thách, đôi khi phải dọn bằng tay.
Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên vượt 20%: Nghịch lý thừa thạc sĩ, thiếu lao động tay chân
Theo báo cáo của Voice of America, hiện tượng này hình thành “new working class” – tầng lớp lao động mới, nơi cử nhân và thạc sĩ chấp nhận lương thấp, việc thiếu ổn định. Số liệu chính thức cho thấy tỷ lệ thất nghiệp thanh niên 16-24 tuổi vượt ngưỡng 20% trong năm 2023, mức cao nhất lịch sử hiện đại Trung Quốc. WSJ chỉ rõ nghịch lý: Trung Quốc thừa thạc sĩ và thiếu lao động thủ công, vì người trẻ không muốn vào nhà máy, trong khi doanh nghiệp cần thợ tay nghề. Nhiều cử nhân, thạc sĩ phải giảm kỳ vọng nghề nghiệp. Văn hóa “nằm thẳng” phản ánh bi kịch khi người trẻ không còn tin nỗ lực học tập dẫn đến cơ hội tương xứng, họ chọn từ bỏ cạnh tranh, hướng tới cuộc sống tối giản.
Để giải quyết, chính phủ Trung Quốc tổ chức hội chợ việc làm, thúc đẩy khởi nghiệp cho sinh viên mới ra trường, khuyến khích học nghề thay vì đại học. Chủ tịch Tập Cận Bình nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu tạo việc làm cho thanh niên là ưu tiên hàng đầu, nhưng những nỗ lực chưa thể sớm giải quyết sự chênh lệch giữa số lượng và nhu cầu công việc phù hợp.
